Πασχαλινό Ημερολόγιο Άνδρου 20...
MΕΓΑΛΗ  ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ  Μεγάλη Παρασκευή σήμερα. Μια από τις πιο φορτισμένες στιγμές στην μακρά χριστιανική παράδοση. Ημέρα μνήμης. Ημέρα αυτών που αγαπήσαμε κι έγυφαν. Ήμέρα αναφοράς στο επέκεινα. Ξημέρωμα Μεγάλης Παρασκευής στην Άνδρο. Ξημέρωμα Μεγάλης Παρασκευής στο ορθάνοιχτο και μοναδικό κεντρικό Αιγαίο. Αγναντεύοντας την Χώρα που ταξιδεύει αιώνες τώρα, από τον καιρό του Μαρίνου Δάνδολου, που την θεμελίωσε, μέχρι σημερα στο πέλαγος. Στο βάθος αχνοφαίνονται τα βουνά της μαγικής Ικαρίας. Όσοι δεν είσαστε καπου στην Άνδρο να βουτήξετε την ψυχή σας στο ελληνικό Πάσχα δείτε αυτή την εικόνα. Είναι μια ανάσα μνήμης για όλα όσα ζήσαμε (φωτ. Εν Άνδρω).
Σαν πρωταπριλιάτικο ψέμα ή «έσ...
Η ρεματιά στις Στενιές: Σαν πρωταπριλιάτικο ψέμα η τεχνητή λιμνούλα (φωτ. Εν Άνδρω). Μοιάζει σαν πρωταπριλιάτικο ψέμα. Η άνοιξη είναι εδώ. Ο Απρίλης είναι εδώ. Ο μήνας που τόσο μελωδικά τραγούδησε ο Μίκης Θεοδωράκης (Απρίλη μου ξανθέ…) και τόσο ερωτικά ύμνησε ο Διονύσιος Σολωμός στους Ελεύθερους Πολιορκημένους (έστησε ο έρωτας χορό με τον ξανθό Απρίλη). Ο Απρίλης που συμβολίζει το Πάσχα ανοίγει σήμερα περπατησιά στις εξοχές και στα χωριά, στα βουνά και στους κάμπους, στις θάλασσες και στα πελάγη. Τον ξανθό Απρίλη μια εβδομάδα πριν το Πάσχα του 2018 υποδέχεται το Εν Άνδρω με ένα ελιδοφόρο αφιέρωμα... Απρίλη μας ελπιδοφόρε.... Της Κατερίνας Σιούτα - Παπαδοπούλου. Η ρεματιά στις Στενιές: Πρωταπριλιάτικο ψεμα το ποτάμι με τα νερά στην τεχνητή λιμνούλα (φωτ. Εν Άνδρω). Συνήθως ο Απρίλης είναι ο μήνας της Πασχαλιάς, που γιορτάζεται την πρώτη Κυριακή μετά την πρώτη πανσέληνο της εαρινής ισημερίας. Προηγείται η Ανάσταση του Λαζάρου, που ο λαός αντιλαμβάνεται ως πρώτη Λαμπρή και γιορτάζει την αναβίωση της φύσης και της χαράς που έρχεται. Η πρωταπριλιά, ως το 1560 περίπου γιορταζόταν ως Πρωτοχρονιά. Η πρωταπριλιά, λοιπόν, είναι το χαρούμενο ξεκίνημα του μήνα με ψέματα μικρά ή μεγάλα - έθιμο πανευρωπαϊκό, διασκεδαστικό που έφθασε στην Ελλάδα τον καιρό των Σταυροφοριών. Στη Μεσαιωνική Γαλλία είχε σχέση με την έναρξη της αλιείας (καμάρωναν οι ψαράδες ότι έπιαναν μεγάλα ψάρια, ενώ τα κοφίνια τους ήταν άδεια...). Τον 18ο αιώνα, το έθιμο απαντάται στην Αγγλία, ως και την Ινδία. Στην Ελλάδα οι Θρακιώτες τώρα σύμφωνα με το έθιμο λένε ψέματα, για να πάει καλά η καλλιέργεια του μεταξιού. Στην Κομοτινή κρατούν και φυλάσσουν σαν αγίασμα την Πρωταπριλιάτικη βροχούλα αν προκύψει. Στη Μύκονο όμως λένε ψέματα την Πρωτομαγιά και αλλού την Πρωτομαρτιά! Η Πρωταπριλιά πάντως ήταν ορόσημο μαγγανείας με μαγικοθρησκευτικά έθιμα, που αναβιώνονταν για το καλό και την ευετηρία, στη γεωργοκτηνοτροφική Ελληνική περιφέρεια, όπως το προζύμι που έπιαναν για επτάζυμα οι νοικοκυρές, ή τα νήματα που έβαφαν με παραδοσιακό τρόπο στα Αμπελάκια της Θεσσαλίας και ήταν μεγάλο γεγονός, όπως και το φύτεμα των καλοκαιρινών φρούτων και λαχανικών. Το όνομα του μήνα της αγάπης προήλθε απ’ το λατινικό ρήμα aperire (ανοίγω, γιατί ανοίγουν - ανθίζουν τα λουλούδια ) ή από το όνομα του Θεού Απόλλωνα, που ο λαός αποκαλούσε Αperta. Το πρώτο δεκαήμερο τιμούσαν τη θεά Αφροδίτη και τη θεά - μητέρα Κυβέλη (Μεγαλήσια). Στη μέση του μήνα πανηγύριζαν με ποιμενικές γιορτές και προς το τέλος με ανθεστήρια, γιόρταζαν τη θεά της βλάστησης, των λουλουδιών, της Άνοιξης, τη Flora (Φλοράλια) και δοκίμαζαν το πρώτο τους κρασί. Το ρέμα συνεχίζει τον δρόμο του για την θάλασσα μέσα στην ανοιξιάτικη ρεματιά μετά την τεχνητή λίμνη (φωτ. Εν Άνδρω). Στις 25 του μήνα οι αγρότες μας γιορτάζουν τον ευαγγελιστή Μάρκο, που θεώρησαν ότι το όνομά του προέρχεται απ´ το ρήμα -μαργώνω- δηλ. ναρκώνω και αποφάσισαν ότι ο Αγ. Μάρκος ναρκώνει τα φίδια, για να τους προστατεύει. Τον τιμούν ...ούτε μια τσαπισιά σε χωράφι δεν πέφτει! Χτυπούν χάλκινα σκεύη για να ξορκίσουν το κακό και λένε: "Μάρκο, Μάρκο μάρκωσέ τα και Αη-Γιώργη τύφλωσέ τα" (τα φίδια). Κατά την ερμηνεία του λαογράφου καθηγητή Δημ.Λουκάτου, η Πρωταπριλιά είναι σημαντική διαβατήρια μέρα για τον αγροτικό πληθυσμό, που την αντιμετωπίζει αμυντικά με χιούμορ, για να διασκεδάζει την αγωνία του. Σε εκείνον που δε θα ξεγελαστεί, που θα φοβίσει με τα χωρατά του την κακοδαιμονία, ελπίζουν να δουν την επιβεβαίωση της προσπάθειας επιβίωσής τους και την επιτυχία του αγώνα τους με τα στοιχεία της φύσης... Με τους αγώνες και τις περίσσιες αγωνίες μας, ας μη λησμονήσουμε να χαρούμε τη Μεγάλη Φεγγαρογιορτή, στην πρώτη ανοιξιάτικη πανσέληνο, που ο ερωτικός λαός μας τραγούδησε: "Στη γέμωση του φεγγαριού, άλλο δεντρό δεν πιάνει, μόνο τς αγάπης το δεντρό, που πάντα ρίζες κάνει" (Ερωτόκριτος). Καλό μήνα, ευλογημένο, με υγεία, υπομονή, ελπίδα ! ΚΑΛΗ ΑΝΑΣΤΑΣΗ .   Ο ΑΠΡΙΛΗΣ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ Πίνακας του Γ. Σταθόπουλου Ο. ΕΛΥΤΗΣ «..Θυμάμαι ήταν Α π ρ ί λ η ς..  όταν ένιωθα πρώτη φορά το ανθρώπινο βάρος σου. Το ανθρώπινο σώμα σου πηλὸ κι αμαρτία όπως την πρώτη μέρα μας στη Γη. Γ ι ό ρ τ α ζ α ν οι αμαρυλλίδες...» * * * * * O Απρίλης. Πίνακας του Γιάννη Τσαρούχη. Κ. ΠΑΛΑΜΑΣ «Τί είν' ο Α π ρ ί λ η ς.. με τα ρόδα του και μόνα,  σαν δεν έλθεις... με τριαντάφυλλα στο χέρι... » * * * * * William Shakespeare – Sonnet 98 (1609) «Αχ, πόσοη  Άνοιξη.. μοιάζει αυτής της αγάπης με την α β έ β α ι η  δόξα μιας Απριλιάτικης μέρας που μια στιγμή δ ε ί χ ν ε ι.. όλο το θάμβος του ήλιου και την άλλη... ένα σύννεφο τα παρασέρνει όλα..» * * * * * Κ. ΟΥΡΑΝΗΣ «..Δεν θέλω πια.. παρά να ζω έτσι... όπως ένα δέντρο, οπου θροΐζει ανάλαφρα.. σε πρωινό του Α π ρ ί λ η μεσ’ σ’ ένα κάμπο ειρηνικό.. γεμάτον φως γαλάζιο και παπαρούνες κόκκινες... και άσπρο χαμομήλι..»
Το Μέγα Ψυχοσάββατο και μερικέ...
Εφέτος του Αγίου Χαραλάμπους συνέπεσε με το Μέγα Ψυχοσάββατο. Τη γιορτή του Αγίου Χαραλάμπους την ήξερα από μικρός γιατί γιόρταζε ο μικρός αδελφός. Το Μέγα ψυχοσάββατο το άκουγα από μικρός. Αλλά δεν το ήξερα. Δεν του είχα δώσει σημασία. Ίσως γιατί νέοι ελάχιστα ενδιαφερόμαστε για όσους "φεύγουν". Άλλωστε υπήρξα παιδί μιας γενιάς που πόθησε να φύγει μακριά και δεν είχε ιδιαίτερες σχέσεις με τα εκκλησιαστικά και τις γιορτές. Πιο πολύ τις άκουγα και λιγότερο τις ήξερα. Απλά κάπως τις παρακολουθούσα. Ίσως πιο πολύ να με παρακολουθούσαν αυτές (φωτ. Εν Άνδρω).  Τα τελευταία χρόνια παρακολουθώ με περίσκεψη μια παράδοση που είχα προσπεράσει στα νιάτα μου. Και με ενδιαφέρον αναλογίζομαι το τι κρύβεται πίσω από όλα αυτά που οι απλοί άνθρωποι της Άνδρου ακολουθούν για αιώνες τώρα. Ήθη, εθιμα, που ακολουθούσαν ο πατέρας και η μητέρα κι ξέχασα εγώ στον δρομο. Με αυτές τις σκέψεις κατέβηκα στις 10 Φλεβάρη στη γιορτή του ξωκλησιού που υπάρχει στην άκρη του κτήματος, η οποία συνέπεσε εφέτος με το Μέγα Ψυχοσάββατο και έφερε στο νου διαδρομές παλιές του τόπου και της ζωής μας... (φωτ. Εν Άνδρω).     Το ξωκλήσι το είχαν κτίσει οι κάτοικοι του Υψηλού στο κτήμα του Νικόλαου Κούλυθρου-Εμπειρίκου στα τέλη του 19ου αιώνα όπως μαρτυρά το κτίσιμο και κάποιες απεικονίσεις. Οι γείτονες έλεγαν πως όσο ζούσε ο Νικόλαος το φρόντιζε. Μετά από αυτόν έμεινε στην όποια φροντίδα των περιοίκων. Όμως οι περίοικοι λιγόστεψαν με τα χρόνια. Και το ξωκλήσι ερήμωσε κι αυτό. Όταν βρέθηκα στο κτήμα είχε γυρω ελενίτ και σιδεροσωλήνες και μόνο 3-4 γείτονες το γιόρταζαν. Έγινε μια αρκετά μεγάλη επισκευή. Κι άρχισα να πηγαίνω κάθε χρόνο στη μνήμη του αδελφού μου. Το αξιοπερίεργο είναι πως μετά την επισκευή και την ύπαρξη πάλι παπά στην περιοχή άρχισαν να το γιορτάζουν και να έρχονται ολοένα και περισσότεροι (φωτ. Εν Άνδρω). Η γιορτή του Αγίου Χαραλάμπους είναι καταχείμωνο. Ο καιρός σχεδόν πάντα κακός. Όμως ο κόσμος της περιοχής έρχεται και γιορτάζει. Παρακολουθώ με ενδιαφέρον την συμμετοχή να αυξάνει και μαζί και την διάθεση του κόσμου. Και καταλήγω: ότι εγκαταλείπουμε μάς εγκαταλείπει. Και μαζί με την εγκατάλειψη επέρχεται η λήθη... (φωτ. Εν Άνδρω). Το μικρό ξωκλήσι, λοιπόν, ξαναζωντάνεψε γιατί το ζωντάνεψε η ανθρώπινη προσφορά και παρουσία. Ήταν η ανάγκη των ανθρώπων να ζήσουν κάτι μέσα από τα έργα και την πίστη των προηγουμένων. Ήταν η ανάγκη των ανθρώπων να βρουν ένα νήμα με το χτες καθώς ταξιδεύουν στο αύριο. Ήταν ο παπα-Φιλάρετος που με την παρουσία του παροτρύνει στον γιορτασμό... (φωτ. Εν Άνδρω). Όπως εξηγούσε ο Φιλάρετος, με αφορμή την μέρα, το Μεγάλο Ψυχοσάββατο είναι η μια σημαντική μέρα την οποία η Εκκλησία αφιερώνει στη μνήμη αυτών που "έφυγαν¨και ζουν στις μνήμες μας. Αυτή τη μέρα ο παπάς αναφέρεται στα ονόματα τους. Όσο υπάρχει παπάς όπως έλεγε ο αείμνηστος Τζίμης Πανούσης ο οποίος κατέληγε: "όσο υπάρχει παπάς στο χωριό μπορείς κηδέψεις ή να κάνεις μνημόσυνο στον πατέρα σου". Η εφετινή λειτουργία στο ξωκλήσι, για πρώτη φορά, εφέτος είχε τρεις καλλίφωνους ψάλτες, οι οποίοι έδιναν την αίσθηση βυζαντινής χορωδίας (φωτ. Εν Άνδρω).    Η αρτοκλασία και οι ευχές. Μέρη μιας αρχαίας εκκλησιαστικής παράδοσης που χάνεται πίσω στον χρόνο (φωτ. Εν Άνδρω).  Τα κόλυβα. Μια ακομα παράδοση που έρχεται στον Χριστιανισμό από τις αρχαίες θρησκείες. Μια παράδοση που έχει να κάνει με την φροντίδα και την προσφορά στην ψυχή αυτών που "έφυγαν" από την αρχαιότητα. Το Μέγα Ψυχοσάββατο, καταλήγει ο Φιλάρετος στην κουβέντα μας, συμβολίζει και απεικονίζει αυτή την αναφορά (φωτ. Εν Άνδρω). Τέλος μια ταπεινή εικόνα του Αγίου Χαραλάμπους ενός λαϊκού αγιογράφου. Μια πλούσια παραδοση η βυζαντινή αγιογραφία. Διάσπαρτα τα πολιτιστικά σημάδια της στο διάβα των αιώνων. Αυτό που εκπλήττει σήμερα ειναι η έλλειψη σεβασμού μερικών καλαμοκαβαλάρηδων της εξουσίας απέναντι στις παραδόσεις ενός λαού, που υποτίθεται θέλουν να εκφράσουν. Το ίδιο στενάχωρη όμως και η στάση κάποιων άλλων που κραυγαλέα και υποκριτικά προσποιούνται πως τις ακολουθούν, ενώ στην πραγματικότητα τους είναι κι αυτών εντελώς αδιάφορες (φωτ. Εν Άνδρω)  Η απόλυση, ο άρτος, τα κεράσματα. Μια γιορτή που ολοκληρώθηκε. Και του χρόνου... (φωτ. Εν Άνδρω).  Δ. Μπ.      
ΘΕΟΣΚΕΠΑΣΤΗ ΑΝΔΡΟΥ: Η Παναγιά ...
Του Διαμαντή Μπασαντή   (Η συζήτηση έγινε παραμονή Θεοσκεπάστου το 2014 με τον παπά-Μιχάλη τον εφημέριο του ναού. Από εκείνη την μέρα και η φωτογραφία του παπα-Μιχάλη στο Εν Άνδρω. Έχουν περάσει από τότε πέντε ολόκληρα χρόνια. Την ανάρτηση μας την διάβασαν πάνω από 20.000 επισκέπτες του site. Την ξαναδημοσιεύουμε ακόμα μια φορά απόψε μέρα της γιορτής της - Εν Άνδρω) -        "Εκεί που χάνεται η μνήμη του ανθρώπου αρχίζουν οι θρύλοι και οι παραδόσεις. Μπαίνει ο θρύλος και γεμίζει τα κενά." Με αυτή την φράση ξεκίνησε ο παπά-Μιχάλης την αφήγηση του για την Παναγία τη Θεοσκέπαστη.  Καθισμένοι στον Πλάτανο, το πιο παλιό καφενείο της Χώρας, ξεκινήσαμε μια κουβέντα για την ιστορία του ναού και για το πως κατέληξε να γίνει η Θεοσκέπαστη πολιούχος της Άνδρου και η μεγαλύτερη γιορτή του νησιού: -       Έχουμε δύο εικόνες. Η πρώτη εικόνα, η μικρή, είναι πολύ πριν τον 14ο αιώνα. Η δεύτερη εικόνα, η μεγάλη, είναι του 14ου αιώνα. Η πρώτη ίσως είναι από την εποχή της εικονομαχίας. Με αυτό τον τρόπο ξεκίνησε την αφήγηση τους ο παπάς. Και συνέχισε: Ο θρύλος λέει πως η εικόνα έφτασε στο νησί από την θάλασσα. Κάποιοι την έριξαν για να αποφύγει την καταστροφή της από τους εικονομάχους. Την είδαν από μακριά οι κάτοικοι σαν κάτι που λαμπύριζε πάνω στο νερό. Την μάζεψαν και την πήγαν σε ένα ναό της εποχής, τον Άγιο Αθανάσιο, που δεν σώζεται πια. Λέγεται πως η εικόνα ξαναβρέθηκε μετά από λίγες μέρες στο Παραπόρτι. Τι σημασία όμως έχει πως ήρθε η εικόνα. Σημασία έχει πως σε αυτό εδώ το μέρος που βγήκε η εικόνα έχτισαν έναν μικρό ναΐσκο. Ήταν έξω από τα τείχη της τότε πόλεως. Ο ναΐσκος χτίστηκε πάνω σε έναν βράχο που ορθώνεται πάνω από την θάλασσα 7 μέτρα. Η ανακαίνιση της εκκλησίας που έγινε πρόσφατα έδειξε πως πρέπει να έγινε τον 11ο αιώνα. -       Η χρονολόγηση ταιριάζει, συμπλήρωσα, με τα στοιχεία για την ανάκαμψη της Άνδρου και την επέκταση των ναών και των μοναστηριών της εποχής. Του άρεσε η παρατήρηση και ο παπά-Μιχάλης συνέχισε με ζήλο. -       Η πρώτη γραπτή ένδειξη που έχουμε είναι αυτή της δεύτερης ανακαίνισης που είναι του 1555. Τα στοιχεία στήριξης του κεντρικού κλίτους της βασιλικής άνευ τρούλου που κατασκευάστηκε τα έφεραν από καθολικό της Παλαιόπολης όπου υπήρχε μια πολύ παλαιότερη εκκλησία (ίσως του 6ου αιώνα) που είχε καταστραφεί. Η εκκλησία σκεπάστηκε τότε από πλάκες. -       Και αυτή η ημερομηνία ταιριάζει, σημείωσα, γιατί τότε έφευγαν οι Βενετοί από το νησί και άρχισαν να ανακατασκευάζονται οι ορθόδοξες εκκλησίες και τα μοναστήρια. Αλήθεια, τον ρώτησα, πότε έγινε η κεραμοσκεπή; -       Στα τέλη του 18ου αιώνα, απάντησε. Τα ξύλα ήρθαν με πλοίο. Όμως ο καπετάνιος άλλαξε την τιμή του εμπορεύματος και οι κάτοικοι είχαν δυσκολία να πληρώσουν. Τότε αυτός αποφάσισε να πουλήσει τα ξύλα στην Τήνο. Βγαίνοντας όμως στα ανοιχτά βρήκε καιρό και για να σώσει το πλοίο του πέταξε τα ξύλα στην θάλασσα. Το παράδοξο είναι πως τα ξύλα βγήκαν στον κάβο-Σταρά, απέναντι από την Χώρα. Οι κάτοικοι τα μάζεψαν και έφτιαξαν την κεραμοσκεπή. Από τότε η Παναγία η Οδηγήτρια ονομάστηκε Παναγία Θεοσκέπαστη. Η εκκλησία κάπου στον 19ο αιώνα άρχισε να γιορτάζεται μαζί με τον Ακάθιστο Ύμνο. Στις αρχές του 20ου αιώνα προστέθηκε ο πρόναος και τα καμπαναριά και πήρε την σημερινή μορφή της. Μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα ήταν ιδιωτική και ανήκε σε έναν κλάδο της οικογένειας Καΐρη.   -       Πάντως και η ημερομηνία αυτής της ανακαίνισης, τέλη 18ου αιώνα, παρατήρησα, ταιριάζει με την αρχή της ναυτιλίας στην Άνδρο. Και βεβαίως η αστική όψη που απέκτησε στις αρχές του 20ου αιώνα έχει να κάνει με την αστικοποίηση που επέφερε η ναυτιλιακή επέκταση της Άνδρου μεταξύ 1880 και 1920. Ο παπά-Μιχάλης εδώ πήρε νέα φόρα. -       Η εκκλησία έγινε πολιούχος της Χώρας κατά τον μεσοπόλεμο. Και μετά τον πόλεμο έγινε πολιούχος της Άνδρου κάτι που επικυρώθηκε με διάταγμα το 1978. -       Αυτά είναι τα διατάγματα και η επίσημη γιορτή, παρενέβην πάλι. Πως έγινε και έγινε κομμάτι της ψυχής του νησιού; Πως αναδείχθηκε σε μεγάλη γιορτή και πως απέκτησε μια διάσταση πολύ μεγαλύτερη από την ίδια την εκκλησία;   -       Ήταν πάντα μια εκκλησία στην άκρη της πόλης πάνω από την θάλασσα. Ήταν ανοικτή σε πλούσιους και φτωχούς. Άλλωστε είναι δίπλα στην φτωχογειτονιά της Χώρας. Η αγάπη του κόσμου μετέτρεψε μια απλή γιορτή σε μεγάλο πανηγύρι. Όμως το σημαντικότερο είναι πως αναδείχθηκε στην Παναγία των ναυτικών. Στην Παναγία των θαλασσινών. -       Είναι κάπως περίεργο αυτό, διέκοψα, γιατί έχουμε από την άλλη μεριά της Χώρας το περίφημο εκκλησάκι της Αγίας Θαλασσινής… -       Έχει δίκιο, απάντησε, αλλά ίσως γιατί ήταν ενοριακή εκκλησία και από εδώ πέρναγαν πριν φύγουν οι ναυτικοί εκείνα τα δύσκολα χρόνια ανάβοντας ένα κερί και παίρνοντας ένα αντίγραφο της εικόνα για να τους σκεπάζει στο ταξίδι. Ξέρεις η Παναγία για τους έλληνες και τους ανδριώτες είναι μεσίτρια μπροστά στο Θεό. Είναι μάνα κι αυτή. -       Τον άκουγα και σκεφτόμουν πως η εκκλησία είναι σαν ένα καράβι πάνω στη στεριά. Ακούς τα κύματα μαζί με την λειτουργία στην αυλή της. Ταξιδεύεις στον χρόνο ακούγοντας τον Ακάθιστο Ύμνο και των ήχο των κυμάτων. Εκεί ένα βράδυ Μεγάλης Παρασκευής, πριν χρόνια, ακουμπώντας μόνος στο παραπέτο της αυλής και ακούγοντας την θάλασσα και τα εγκώμια, ταξίδεψα πίσω στους μικρούς επιταφίους της δικής μου ζωής… Σαν να διάβασε τη σκέψη μου ο παπά-Μιχάλης προσέθεσε: -       Η Θεοσκέπαστη είναι μια πύλη στον χρόνο όπου συναντώνται το παρελθόν με το παρόν δίνοντας ελπίδα για το μέλλον… Κάθε τόπος έχει τους δικούς του ιερούς χώρους η Θεοσκέπαστη είναι ένας από τους κορυφαίους της Άνδρου…
F/B ΧΡΥΣΗ ΑΥΓΗ: Κατά λάθος επι...
Επιμέλεια αφιερώματος: Διαμαντής Μπασαντής Οι σκληρές αναμνήσεις εκείνης της νύχτας... (φωτ. σύνθεση Εν Άνδρω) Μερικά πράγματα προκύπτουν μάλλον τυχαία. Όπως τυχαία προέκυψε η κατεύθυνση του εφετεινού αφιερώματος στο μεγάλο ναυάγιο του πλοίου ΧΡΥΣΗ ΑΥΓΗ. Μια φθινοπωρινή μέρα, καθώς καθόμουν με τον Πέτρο στο καφέ της Ευτυχίας, ένας κύριος γυρνά και λέει ευγενικά: «το αφιέρωμα στο ναυάγιο του πλοίου ΧΡΥΣΗ ΑΥΓΗ χρειάζεται μερικές προσθήκες...».
F/B ΧΡΥΣΗ ΑΥΓΗ: 33 χρόνια από ...
Επιμέλεια αφιερώματος Διαμαντής Μπασαντής Το "Χρυσή Αυγή" αποπλέοντας από την Ραφήνα... (Την Τετάρτη 23 Φεβρουαρίου συμπληρώνονται 33 χρόνια από εκείνη την μοιραία νύχτα που το F/B ΧΡΥΣΗ ΑΥΓΗ βούλιαξε στον Καβο Ντόρο παρασέρνοντας στον υγρό τάφο του 28 ανθρώπους βυθίζοντας δεκάδες ανδριώτικες οικογένειες στο πένθος. Από το πλήρωμα του μοιραίου πλοίου σώθηκαν 3 άνδρες. Ο Σίμος Λάβδας, Β’ μηχανικός τότε, ήταν ένας από τους τρεις. Για πρώτη φορά αφηγείται δημόσια την συγκλονιστική ιστορία της διάσωσης του. Με το αφιέρωμα αυτό το Εν Άνδρω αποτίει φόρο τιμής σε όσους χάθηκαν, αλλά και σε όσους επέζησαν από την κόλαση της φωτιάς και της παγωμένης θάλασσας. Συνάμα το αφιέρωμα αυτό είναι μια ακόμα αναφορά ιστορία της ναυτικής Άνδρου για την οποία πολλά ακούμε, αλλά πολύ λίγα ξέρουμε – ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΜΠΑΣΑΝΤΗΣ).
Νίκος Καββαδίας: Ο "Άγιος" τη...
Του Αντώνη Λαζαρή Ο Νίκος Καββαδίας στο πλοίο Απολλωνία (φωτο: Γιώργος Σεφέρης) Στις 11 Ιανουαρίου 1910 γεννήθηκε ο Νίκος Καββαδίας στο μακρινό Χαρμπίν της Μαντζουρίας, που ανήκε στη Ρωσία. Ο πατέρας του ήταν τροφοδότης του Ρωσικού στρατού. Γονείς ο Χαρίλαος και η Δωροθέα Καββαδία. Οι φίλοι του τον φώναζαν χαϊδευτικά Κόλλιας μια παραφθορά που έχει να κάνει με το γεγονός πως γεννήθηκε σε ρωσικό έδαφος. Αδέλφια του ήταν η Τζένια, ο Δημήτρης και ο Αργύρης. Το ψευδώνυμό του ήταν Μαραμπού. Η μεγάλη του αγαπημένη του υπήρξε παντοτινά η θάλασσα. Σπίτι του ήταν η καμπίνα του ασυρματιστή στα περισσότερα χρόνια της ζωής του. Στην καμπίνα του ασυρμάτου Τα ποιήματα του Καββαδία μελοποιήθηκαν μετά το 1975. Τα τραγούδια με τους στίχους του, έγιναν από σπουδαίους συνθέτες κοσμαγάπητα. Και αγαπιούνται ακόμα από τους ναυτικούς, αλλά κυρίως από αυτούς που ποτέ δεν υπήρξαν ναυτικοί. Αυτούς που απλώς ονειρεύτηκαν να φύγουν και να ταξιδέψουν πέρα από την θολή γραμμή των οριζόντων. Εξώφυλλο του δίσκου Σταυρός του Νότου του Θ. Μικρούτσικου Kuro Siwo Πρώτο ταξίδι έτυχε ναύλος για το Νότο, δύσκολες βάρδιες, κακός ύπνος και μαλάρια. Είναι παράξενα της Ίντιας τα φανάρια και δεν τα βλέπεις, καθώς λένε με το πρώτο. Πέρ’ απ’ τη γέφυρα του Αδάμ, στη Νότιο Κίνα, χιλιάδες παραλάβαινες τσουβάλια σόγια. Μα ούτε στιγμή δεν ελησμόνησες τα λόγια που σου `πανε μια κούφια ώρα στην Αθήνα Στα νύχια μπαίνει το κατράμι και τ’ ανάβει, χρόνια στα ρούχα το ψαρόλαδο μυρίζει, κι ο λόγος της μες’ το μυαλό σου να σφυρίζει, "ο μπούσουλας είναι που στρέφει ή το καράβι; " Νωρίς μπατάρισε ο καιρός κι έχει χαλάσει. Σκατζάρισες, μα σε κρατά λύπη μεγάλη. Απόψε ψόφησαν οι δυο μου παπαγάλοι κι ο πίθηκος που `χα με κούραση γυμνάσει. Η λαμαρίνα! ...η λαμαρίνα όλα τα σβήνει. Μας έσφιξε το kuro siwo σαν μια ζωνη κι συ κοιτάς ακόμη πάνω απ’το τιμόνι, πως παίζει ο μπούσουλας καρτίνι με καρτίνι. Το πλοίο "ΜΗΔΙΑ". Ο Νίκος Καββαδίας βρέθηκε στο πλοίο αυτό από τον Οκτώβριο του 1964 έως τον Μάρτιο του 1965. Τούτη η όμορφη επιζωγραφισμένη απεικόνιση του "Μηδία" προέρχεται από το εξώφυλλο του περιοδικού "ΝΑΥΤΙΚΗ ΕΛΛΑΣ", στα μέσα της δεκαετίας του '60. Η πιο οικεία εικόνα του Καββαδία είναι σ' ένα πλοίο έτοιμο να σαλπάρει. Ένα παλιό φορτηγό, καταταλαιπωρημένο από το χρόνο. Κι έκεί ένας μαρκόνης να στέκει χαρούμενος δίπλα στον καπετάνιο. Ένας κοντός, κάπως παχουλός, ναυτικός με ένα σκούφο στο κεφάλι. Ο άνθρωπος αυτός χαίρεται σαν μικρό παιδί. Στα μάτια του το γέρικο φορτηγό φαντάζει σαν το ομορφότερο πλοίο του κόσμου.   Ο Καββαδίας έμεινε μακριά από πολυτέλειες, από τύπους και από υποκρισίες. Το φορτηγό ήταν το πλοίο που ονειρευόταν να ταξιδεύει. Μπορεί να λεγόταν "Θησεύς", "Πυθέας"', "Νηρέας", "Θεοσκέπαστη". Μικρή σημασία έχει το όνομά του πλοίου. Σημασία έχει μόνο το ίδιο το πλοίο και το ταξίδι που ξεκινά. Και, βέβαια, ο προορισμός του, ο οποίος δεν είναι άλλος από τη μακρινή Κίνα. Επιστροφή στο γενέθλιο τόπο. Τόσους στίχους έγραψε για την Κίνα και τις θάλασσες του νότου... Πάνω το πλοίο Μασσαλία. Με το πλοίο αυτό ταξίδεψε επτά χρόνια.Κάτω το πλοίο Κυρήνεια στο λιμάνι του παλιού Πειραιά. Διακρίνεται πίσω το παλιό ρολόι του λιμανιού. Με το πλοίο αυτό ταξίδεψε μερικά χρόνια. Και οι δύο φωτογραφίες είναι μεταπολεμικές. Εξώφυλλο του δίσκου Γραμμές των Οριζόντων του Θ. Μικρούτσικου Θεσσαλονίκη Ήταν εκείνη τη νυχτιά που φύσαγε ο Βαρδάρης το κύμα η πλώρη εκέρδιζεν οργιά με την οργιά σ’ έστειλε ο πρώτος τα νερά να πας για να γραδάρεις μα εσύ θυμάσαι τη Σμαρώ και την Καλαμαριά Ξέχασες κείνο το σκοπό που λέγανε οι Χιλιάνοι άγιε Νικόλα φύλαγε κι αγιά θαλασσινή τυφλό κορίτσι σ’ οδηγάει παιδί του Μοντιλιάνι που τ’ αγαπούσε ο δόκιμος κι οι δυο Μαρμαρινοί Απάνω στο γιατάκι σου φίδι νωθρό κοιμάται και φέρνει βόλτες ψάχνοντας τα ρούχα σου η μαϊμού εκτός από τη μάνα σου κανείς δε σε θυμάται σε τούτο το τρομακτικό ταξίδι του χαμού Κάτω από φώτα κόκκινα κοιμάται η Σαλονίκη πριν δέκα χρόνια μεθυσμένη μου είπες σ’ αγαπώ αύριο σαν τότε και χωρίς χρυσάφι στο μανίκι μάταια θα ψάχνεις το στρατί που πάει για το Ντεπό Ο Καββαδίας γράφει και ξαναγράφει σε χαρτοπετσέτες τα ποιήματα του. Τα πιο πολλά τα πετά στο καλάθι των αχρήστων. Η απώλεια του χαμού του μικρότερου αδελφού του στα 1957 θα βάλει ένα προσωρινό τέλος στον ποιητικό οίστρο του Καββαδία. Το 1973, ο Καββαδίας θα συναντήσει τον μεγάλο έρωτα της ζωής του στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Η κοπέλα με το όμορφο και αινιγματικό χαμόγελο θα αποτελέσει τη δεύτερη μεγάλη αγάπη του, μετά τη θάλασσα. Μια υπέροχη μούσα που θα του εμπνεύσει στίχους μοναδικούς, όπως αυτούς στην περίφημη "Φάτα Μοργκάνα". Τότε επιστρέφει με ορμή και πάλι στην ποίηση. ….. Πού θ’ έρχεσαι; Απ’ τη Βαβυλώνα. Πού πας; Στο μάτι του κυκλώνα. Ποιαν αγαπάς; Κάποια τσιγγάνα. Πώς τη λένε; Φάτα Μοργκάνα. Τον Φλεβάρη του 1975 καραδοκεί το τέλος όλων των ταξιδιών του. Ένα εγκεφαλικό θα σταθεί μοιραίο. Από τότε ο Καββαδίας ταξιδεύει στις καρδιές και τις ψυχές όλων όσων ταξιδεύουν πραγματικά, αλλά και στις καρδιές και τις ψυχές όλων όσων ονειρεύτηκαν κάποτε να ταξιδέψουν κοιτώντας τα πλοία στην προκυμαία κάποιου λιμανιού .... Σημ.: Το παραπάνω κείμενο αποτελεί αναφορά του Εν Άνδρω και της ναυτικής Άνδρου στον φτωχούλη Άγιο της ναυτικής λογοτεχνίας μας, τον Νίκο Καββαδία, που γεννήθηκε τέτοιες μέρες πριν 106 χρόνια στην Ματζουρία. Ο Αντώνης Λαζαρής είναι καθηγητής. Έχει εντρυφήσει στη ναυτική λογοτεχνία. Έχει γράψει για την ιστορία του λιμανιού της Ραφήνας, αλλά και όλων των πλοίων της γραμμής Άνδρου-Τήνου.
Το έθιμο του Λαμπριάτη στην Άν...
Του Δημήτρη Αντωνέλλου (Το έθιμο του Λαμπρίατη στην Άνδρο το διάβασαν πέρσι 3400 αναγνώστες! Το αναδημοσιεύουμε και φέτος. Για να το διαβάσουν οι νέοι αναγνώστες μας και για να το θυμηθούν οι παλιοί. Γράφοντας για τον Λαμπριάτη είναι κάτι σαν να τρως... Λαμπριάτη! Δεν τον χορταίνεις: τον φτιάχνουμε κάθε χρόνο και πάντα είναι μοναδικός και νόστιμος. Καλή Ανάσταση - Εν Άνδρω).
Η ιστορία της ζαχαροπλαστικής ...
Της Βιβής Παλαιοκρασσά   Στο καφενείο σερβίρονταν και τα γνωστά ανδριώτικα γλυκά του κουταλιού. Εδώ ο Ερμής τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια στην πλατεία Καΐρη πριν γίνει ζαχαροπλαστείο.  (Ο λόγος, μέρες που είναι, για την "γλυκιά" ιστορία της ζαχαροπλαστικής στην Άνδρο. Η νεώτερη διαδρομή, όπως και αρκετές άλλες, ξεκινά μετά την έλευση Βενετών και Φράγκων στο νησί τον 13ο αιώνα. Η ιστορία αποκτά διαστάσεις κατά τον 19ο αιώνα. To κείμενο δημοσιεύτηκε το καλοκαίρι του 2014 στο αφιέρωμα μας για την Άνδρο του έντυπου περιοδικού "δέκατα" - εν Άνδρω)..