Εν Άνδρω

 "Η Ποίηση στο Ελληνικό Τραγούδι"

Πρόλογος: Μαρία Φαραντούρη

Εκδόσεις Νέα Διάσταση, 2023 (β’ έκδοση), σελίδες 134

 

Η δεύτερη έκδοση του βιβλίου

Γράφει ο Αντώνης Παπαγιαννίδης

 Δημοσιογράφος - Δικηγόρος - Σύμβουλος Ευρωπαϊκών Υποθέσεων

ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ : Κreport.gr

Ο Αντώνης Παπαγιαννίδης σε ομιλία του στις Βρυξέλες το 2014

Είχε φθάσει στα χέρια μας αυτό το μικρό βιβλίο την ημέρα που πέθανε ο Διονύσης Σαββόπουλος, ο τραγουδοποιός της Μεταπολίτευσης. Μιας εποχής όπου – όπως και η πολιτιστική άνοιξη στην Ελλάδα της δεκαετίας του ΄60 – μαζικά η κοινωνία εκφράσθηκε και αντιπροσωπεύθηκε από το τραγούδι.

Η σύντομη αυτή δοκιμιακή προσέγγιση της «συνάντησης της μουσικής γενιάς του΄50 με την ποιητική γενιά του ΄30», που έδωσε εκείνο το οποίο η Μαρία Φαραντούρη περιγράφει προλογικά ως «Πολιτιστική Άνοιξη» της δεκαετίας του ΄60 με την συνάντηση μεγάλων  πρωτοπόρων συνθετών με μουσικούς και ερμηνευτές προέκυψε με ένα ερώτημα Ρωσίδας Καθηγήτριας Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Λομονόσοφ Μόσχας προς τον Δ. Μπασαντή. «Πώς και συνέβη και – επί πολλά χρόνια - οι Έλληνες να τραγουδούν σε μαζική κλίμακα σπουδαία ποίηση γραμμένη από μεγάλους ποιητές;».

Πανεπιστήμιο Λομονόσοφ Μόσχας 2013

Ο συγγραφέας της μελέτης Δρ Διαμαντής Μπασαντής – στο ενεργητικό του έχει σειρά μελέτες για το βιβλίο και τον Τύπο στην Ελλάδα της Μεταπολίτευσης – σήκωσε την πρόκληση. Και παρουσίασε μια πρώτη εκδοχή σε συνέδριο για τον Ελληνικό Πολιτισμό στο πανεπιστήμιο της Μόσχας. Εν συνεχεία όμως διεύρυνε την μελέτη του στον ρόλο της μουσικής βιομηχανίας και την συνολική ιχνηλάτηση του κοινωνικού (και, εν τέλει, πολιτικού) ρόλου της μουσικής και του τραγουδιού, όπως ενσωμάτωσε την μεγάλη ποίηση.

Όταν η ποιητική γενιά του '30 συνάντησε την μουσική γενιά του '50 και ο ελληνικός πολιτισμός απογειώθηκε

Ξεκινώντας από Χατζηδάκη και περνώντας στον Θεοδωράκη προσέγγισε Ξαρχάκο, Μαρκόπουλο, Λεοντή, αργότερα Θ. Μικρούτσικο, πάντως περνώντας και απο τον τραγουδοποιό Σαββόπουλο. Να μελοποιούν Γκάτσο, Ρίτσο, Σεφέρη, Βάρναλη, Ελύτη – «ξεκλειδώνοντάς» τους στην Ελληνική κοινωνία. Αλλ’ αργότερα και Μ. Ελευθερίου, Μ. Αναγνωστάκη, Τ. Λειβαδίτη, ή Ν. Καββαδία. Και έκανε την μελωδία – αλλά και τα νοήματα του στίχου – «να συνεπαίρνει τον ψυχισμό μιας ολόκληρης κοινωνίας. Την στήριξε. Την διαμόρφωσε. Της έδωσε προοπτικές».

Στο συνέδριο για τον ελληνικό πολιτισμό των Ρώσων καθηγητών στο πανεπιστήμιο Λομονόσοφ της Μόσχας τον Απρίλιο του 2015

Ασχολούμενος με το είδος εκείνο τραγουδιού που ονοματίσθηκε έντεχνο, ο Μπασαντής δεν αγνόησε την ρίζα του δημοτικού τραγουδιού, ούτε παρέλειψε να ενσωματώσει τη διαδρομή του ρεμπέτικου. Ταυτόχρονα, παρακολουθεί κριτικά την λειτουργία των δισκογραφικών εταιρειών και την διαθεσιμότητα των νέων τεχνικών μέσων που καθιστούν κοινωνό των μουσικών δρώμενων ευρύτερα κοινά.

Η κορύφωση της συνάντησης ελληνικής ποίησης και ελληνικού τραγουδιού στις δεκαετίες του 1960 και του 1970

Κυρίως, όμως, φέρνει στο προσκήνιο την πολιτική συναστρία η οποία  – κάποτε ως πνοή ελευθερίας, άλλοτε ως σκιά καταπίεσης – κάνει έργα «απαιτητικά και δύσκολα» όπως το Άξιον Εστί του Ελύτη να λειτουργούν δια του Μίκη Θεοδωράκη σε ένα ευρύ, μαζικό κοινό. Ενώ η Μπαλάντα του Μάουτχάουζεν – σε ποίηση Ιάκωβου Καμπανέλλη, και με τη συγκλονιστική ερμηνεία της Μαρίας Φαραντούρη – αγγίζει διαφορετικές χορδές.

 

Το εξώφυλλο της πρώτης έκδοσης του βιβλίου "Η Ποίηση στο Ελληνικό Τραγούδι" τον Δεκέμβριο του 2017 στις εκδόσεις Γαβριήλίδη

Η απαγόρευση έργων στην διάρκεια της Χούντας και η πολιτική έκρηξη της Μεταπολίτευσης μετατρέπουν αυτού του είδους την πρώτη ύλη σε βάτο φλεγόμενη αλλ’ ουδέποτε καιομένη  με «τους νέους του Πολυτεχνείου και της Μεταπολίτευσης να συναντούν πολιτισμικά και πολιτικά κάτι από τα βιώματα των παλαιότερων [δημιουργώντας] υπόβαθρο μιας κοινής αναφοράς». Φέρνοντας στην συνέχεια εκδοχές όπως του (τραγουδοποιού) Διονύση Σαββόπουλο ή, ακόμη-ακόμη , τον Σταυρό του Νότου του Θάνου Μικρούτσικου του Νίκου Καββαδία.

 

Μουσείο Μαγκρίτ, Βρυξέλες. Προς ένα νέο πολιτισμικό τοπίο.

Ο Διαμαντής Μπασαντής, στη δουλειά του αυτή, δίνει στοιχεία για την πορεία της δισκογραφίας και τις επιπτώσεις των διαδοχικών νέων τεχνολογιών, την εμφάνιση και ακμή των CD, όμως και την ταχύτητα διάχυσης του τραγουδιού με την βοήθεια/πίεση της επικοινωνίας. Καταλήγει ήδη στην εποχή του διαδικτύου, καταθέτοντας την άποψη ότι «το τραγούδι πάντα εμπεριέχει μια συλλογικότητα», πλην όμως καταγράφοντας και το ότι «η κρίση της ποίησης» (που] άλλοτε γίνεται επίπεδη και κοινότοπη, άλλοτε εσωστρεφής και απόμακρη» οδηγεί και την μουσική στην δική της κρίση.