Χατζιδάκις & Θεοδωράκης: Οι με...
Ο Σύλλογος Φίλων Μουσικής Ραφήνας παρουσίασε στο ωδείο Mc George την μελέτη του Διαμαντή Μπασαντή "Η ποίηση στο ελληνικό τραγούδι". Μια προσέγγιση στις κορυφαίες στιγμές του ελληνικού πολιτισμού στο δεύτερο ήμισυ του 20ου αιώνα όταν η ελληνική λαϊκή μουσική με την συμβολή των δύο μεγάλων έντεχνων μουσικοσυνθετών, Χατζιδάκι και Θεοδωράκη "συναντήθηκε" με την σπουδαία ποίηση της γενιάς του '30 δημιουργώντας ένα εκρηκτικό καλλιτεχνικό και πολιτισμικό μείγμα που άνοιξε νέους δρόμους στο ελληνικό τραγούδι και στον ελληνικό πολιτισμό. Η μελέτη γράφτηκε με προτροπή της Ιρίνας Τρεσαρούκοβα, προέδρου του τμήματος Νέων Ελληνικών του πανεπιστημίου Λομονόσοφ και παρουσιάστηκε σε διεθνές συνέδριο στη Μόσχα τον Απρίλιο του 2013.  Ήταν η προτροπή των ξένων θαυμαστών του νέου ελληνικού πολιτισμού που οδήγησε τον Δ. Μπασαντή στην αποτύπωση για πρώτη φορά την μεγάλη ελληνική δημιουργική "συνάντηση" ελληνικής μουσικής και ποίησης που πρώτοι ξεκίνησαν με σπουδαία διεθνώς αποτελέσματα ο Μάνος Χατζιδάκις και ο Μίκης Θεοδωράκης. Το βιβλίο παρουσίασε ο σημαντικός συγγραφέας ιστορικής λογοτεχνίας Βαγγέλης Μαυρουδής, προέδρου του Συλλόγου Φίλων Μουσικής Ραφήνας. Στην παραπάνω φωτογραφία ο Βαγγέλης Μαυρουδής μιλά για τον βιβλίο.   Τους μουσικούς και το βιβλίο προλόγισε ο έντεχνος συνθέτης Βαγγέλης Πιτσιλαδής, ο οποίος στάθηκε ιδιαίτερα στο ξεκίνημα της μεγάλης διαδρομής, που ανατέμνει και η μελέτη, κατά την δεκαετία του 1960. Ο Βαγγέλης Πτσιλαδής βιολιστής τότε της ορχήστρας του Μίκη Θεοδωράκη και αργότερα συνθέτης σημαντικών ελληνικών τραγουδιών κατέθεσε με τρόπο ιδιαίτερο την εμπειρία εκείνης της εποχής.  Στη συνέχεια ο συγγραφέας της μελέτης συνόψισε την εικόνα που είχε και έχει διαμορφωθεί για τον ελληνικό πολιτισμό μέσα από το έργο του Χατζιδάκι και του Θεοδωράκη διεθνώς. Στάθηκε στις εικόνες του ελληνικού πολιτισμού (μουσικής και ποίησης) που πέρασαν μέσα από τον κινηματογράφο, την μουσική και το τραγούδι των δύο μεγάλων μουσικοσυνθετών στη Ρωσία, στην Ευρώπη και στην Αμερική. Εικόνες που διαμόρφωσαν τελικά και τα μεγάλα στερεότυπα του Έλληνα και της Ελλάδος στο ελληνικό και στο διεθνές ακροατήριο. Φιλμ που καθόρισαν πως μας βλέπουν οι άλλοι, αλλά και πως βλέπουμε εμείς τον εαυτό μας, όπως η Στέλλα, Τα Παιδιά του Πειραιά, ο Ζορμπάς, το Αμέρικα-Αμέρικα, το Τοπ Καπί κλπ. Ακούσματα και εικόνες που συνέβαλαν στη διαμόρφωση μιας εικόνας μας, αλλά και μια παγκόσμια μουσική και πολιτισμική κληρονομιά μέσα από έργα τα έργα του Θεοδωράκη όπως το Μαουτχάουζεν του Θεοδωράκη - είναι κάτι σαν εθνικός ύμνος στο Ισραήλ και μουσική αναφορά για Γερμανούς, Άγγλους και Ασιάτες - και το Kanto Heneral σε στίχους Pablo Nerouda - μουσική αναφορά για Ευρώπη και Λατινική Αμερική.  Ο Βαγγέλης Μαυρουδής μιλώντας για τους δύο σπουδαίους Έλληνες στάθηκε στο ξεχωριστό ρόλο καθενός. Μίλησε συγκινητικά για το έργο και τα τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι, αλλά και για το πόσο συνεπήρε τα πλήθη ο Θεοδωράκης με το σπάνιο ταλέντο και το ασίγαστο πάθος του, αλλά και την πληθωρική προσωπικότητα του. Στοιχεία που αποτυπώνονται και στην μελέτη. Εστιάζοντας και στην πολιτικο-καλλιτεχνική διάταση που είχε το τραγούδι σε όλο τον κόσμο στην δεκαετία του 1960, κάτι που σημειώνεται στην μελέτη. Μιλώντας για την πολιτικο-καλλιτεχνική διάσταση του τραγουδιού - διεθνώς, αλλά και στην Ελλάδα, ο Δ. Μπασαντής στάθηκε στις παράλληλες πορείες και στα μεγάλα νεανικά ακροατήρια που συνεπήρε η μουσική από το 1960 μέχρι το 1980. Μια εποχή όπου ο Θεοδωράκης με τις μεγάλες μαζικές συναυλίες του στην Ελλάδα και σε όλο τον κόσμο αποτέλεσε τον "πρεσβευτή" της ελληνικής κουλτούρας στον κόσμο. Αναπόφευκτες οι αναφορές στον Μπομπ Ντύλαν και στην Τζοάν Μπαέζ που έτυχαν ανάλογης παρουσίας στην Αμερική. Η παραπάνω αναφορά συμπληρώθηκε από τον Βαγγέλη Πιτσιλαδή, που εξήγησε πως επειδή δεν υπήρχαν συμφωνίες ανάμεσα σε Ελλάδα και ΗΠΑ τότε, δεν υπήρχε τρόπος να παίρνει τα πνευματικά δικαιώματα των τραγουδιών του ο Θεοδωράκης στην Αμερική και ο Ντύλαν στην Ελλάδα. Έτσι, οι εταιρείες βρήκαν λύση δίνοντας χρήματα από τα δικαιώματα του Ντύλαν στην Ελλάδα στον Θεοδωράκη και του Ντύλαν στην Ελλάδα από τα δικαιώματα του Θεοδωράκη! Μια παρατήρηση που προκάλεσε εντύπωση στο ακροατήριο. Ο Βαγγέλης Πιτσιλαδής εξηγεί στο ακροατήριο... Σε όλη την διάρκεια της παρουσίασης που κράτησε μιάμιση ώρα ο λόγος εναλλασσόταν με τραγούδια των δύο μεγάλων Ελλήνων συνθετών που χάραξαν τις μεγάλες πολιτισμικές διαδρομές τους στην Ελλάδα και στον κόσμο. Τραγούδια από τον κινηματογράφο και την δισκογραφία που άνοιξαν δρόμους για τον ελληνική τέχνη και πολιτισμό. Τρεις επαγγελματίες μουσικοί και μέλη του Συλλόγου Φίλων Μουσικής Ραφήνας οι Σταυρός Αβράμογλου (τραγούδι), Ζαφείρης Μπεκιαρίδης (μπουζούκι) και Ανδρέας Χαλκιάς (κιθάρα) έπαιξαν 9 από τις πολύ μεγάλες επιτυχίες του Μάνου Χατζιδάκι και του Μίκη Θεοδωράκη δημιουργώντας και κάτι από το κλίμα μιας εποχής που άλλαξε την Ελλάδα και που η μεταπολίτευση συνέβαλε ώστε ο θετικός απόηχος της να φτάνει μέχρι σήμερα. Συνεπώς όσοι μηδενίζουν εύκολα τα επιτεύγματα της Ελλάδας στην μεταπολίτευση απλώς παραγνωρίζουν ή δεν γνωρίζουν την συνεισφορά της στον ελληνικό πολιτισμό κατά τις πρώτες δεκαετίες της. Να σημειώσουμε πως μαζί με την ορχήστρα που έδωσε το μουσικό κλίμα υπήρξαν και απαγγελίες δίνοντας πριν από ορισμένα τραγούδια ποιητική διάσταση πριν οι στίχοι γίνουν τραγούδι και απογειωθούν μέσω της μουσικής. Εδώ η Αρετή Μπέκα διαβάζει το ποίημα πριν το ακουστεί και σαν τραγούδι.  Στην εκδήλωση εκτός από τις πολιτιστικές παρουσίες που αναφέραμε ήταν και τέσσερις μάλλον απροσδόκητες πολιτικές παρουσίες: τον δήμαρχο Ραφήνας Βαγγέλη Μπουρνού, τον έπαρχο Άνδρου Δημήτρη Λάσκαρη, τον αντιδήμαρχο Άνδρου Δημήτρη Γιαννίση και τον Δημήτρη Κοντοφάκα, στενό συνεργάτη του πρώην αντιπροέδρου της κυβέρνησης Γιάννη Δραγασάκη.  Η βραδιά έκλεισε με μουσική και τραγούδι. Η κομπανία του Συλλόγου Φίλων Μουσικής έκλεισε με το διεθνώς αναγνωρισμένο Μαουτχάουζεν του Θεοδωράκη και την μαγική Μικρή Ραλλού του Χατζιδάκι. Δύο ξεχωριστές στιγμές της ελληνικής μουσικής. Να σημειώσουμε εδώ πως λόγω κρυώματος δεν προσήλθε ο πιανίστας κι έτσι το κουαρτέτο έγινε τρίο. Αλλά και πάλι τα κατάφεραν πάρα πολύ καλά.  Η αφίσα της εκδήλωσης.  ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΑ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΕΛΕΤΗ   Τα εξώφυλλα των δύο Επιτάφιων του Θεοδωράκη. Δεξιά σε ενορχήστρωση Θεοδωράκη με τον Μπιθικώτση και τον Χιώτη και αριστερά σε ενορχήστρωση Χατζιδάκι με την Μούσχουρη και εξώφυλλο Γιάννη Μόραλη.         "ΕΝ ΑΝΔΡΩ"      
Προς Έκτορα Κουφοντίνα: Είδα τ...
  Ήταν 24 Δεκεμβρίου 1984. Είχα γυρίσει λίγες μέρες από το Λονδίνο που δούλευα και σπούδαζα τότε. Έπινα τον πρωινό καφέ στο πατρικό μου. Το σπίτι απείχε 30 μέτρα από την Εθνική Τράπεζα της περιοχής.
ΘΕΟΣΚΕΠΑΣΤΗ ΑΝΔΡΟΥ: Η Παναγιά ...
Του Διαμαντή Μπασαντή     (Η συζήτηση έγινε παραμονή Θεοσκεπάστου το 2014 με τον παπά-Μιχάλη τον εφημέριο του ναού. Από εκείνη την μέρα το έχουν διαβάσει πάνω από 27.000 επισκέπτες του ΕΝ ΑΝΔΡΩ. Το αναδημοσιεύουμε ακόμα μια φορά σήμερα ανήμερα της γιορτής της εκκλησίας...)
Ποιος ήταν ο Θεόφιλος Καΐρης; ...
Της Αναστασίας Σκόρδου Καθηγήτριας Γυμνασίου Κορθίου Η Αναστασία Σκόρδου στο βήμα εκδήλωσης για τον Θεόφιλο Καΐρη στην Χώρα το 2015  «…Μας χρειάζονται προσέτι οκτώ μαστραπαδάκια μπακιρένια, ως 100 ή 150 δράμια χωρητικόν το καθέν, δια να εξαντλώσι τα παιδία ύδωρ από τα πιθαράκια των και να πίνωσιν. Ας μας στείλη αν αγαπά, και άσπρα τασάκια ή φιλιτζάνια αρκετά του Τριεστίου, από τα παρακατιανά. Ομοίως και ζάχαριν όχι από την καλήν, δια να τους δίδωμεν το πρωί ολίγην αλισφάκην εις τα μεγάλα κρυώματα τουλάχιστον.»  Από την επιστολή του Θεόφιλου στην αδελφή του Ευανθία της 17ης Δεκεμβρίου του 1835. Και συνεχίζει με λεπτομερείς αναφορές στις ανάγκες διαβίωσης των μαθητών του. Δυσκολεύεται κανείς να πιστέψει ότι ένας άνθρωπος με τις περγαμηνές του Θεόφιλου Καΐρη μπορεί να καταγίνεται με τόσο ταπεινές φροντίδες, να αγωνιά αν θα έχουν οι μαθητές του λίγη ζάχαρη για το ζεστό τους ή βελέντζες για να σκεπάζονται τις νύχτες. Μελετώντας όμως την αλληλογραφία του, ανακαλύπτουμε ότι ο ρόλος του δασκάλου και του σχολάρχη είχε επισκιάσει όλες τις άλλες πλευρές του μεγάλου ανδρός. Φαίνεται πως όλα τα άλλα: η λογιοσύνη, η επιστημοσύνη, οι φιλοσοφικές του ιδέες, η πολιτική και ακαδημαϊκή καριέρα, ακόμα και οι θεολογικές του αναζητήσεις έχουν τεθεί στην υπηρεσία του διδακτικού και παιδαγωγικού του έργου, στην υπηρεσία των ορφανών  και των υπολοίπων μαθητών της Σχολής του.   Ποιος ήταν όμως ο Θεόφιλος Καΐρης; Γιατί θεωρήθηκε ένας από τους μεγαλύτερους διανοητές της εποχής του; Ποιες είναι οι πνευματικές αποσκευές που εκόμισε στη γενέθλια γη, όταν ήρθε για να ιδρύσει το Ορφανοτροφείο του; Ήταν κι αυτός ένα ορφανό παιδί, που ξενιτεύθηκε σε πολύ μικρή ηλικία και σπούδασε υπό την προστασία του ιερέα θείου του στην περίφημη σχολή των Κυδωνιών, ένα από τα σημαντικότερα κέντρα του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, μαθηματικά, φυσικές επιστήμες και φιλοσοφία. Αυτό το περιεχόμενο σπουδών τον συνέδεε με τα πιο προοδευτικά ρεύματα του καιρού του και τον προσανατόλιζε προς τη Δύση, στην οποία δεν άργησε να βρεθεί για να συνεχίσει τις σπουδές του. Στην Ελβετία δίπλα στον μεγάλο παιδαγωγό Πεσταλότσι μελέτησε την οργάνωση των διδακτηρίων. Στο Πανεπιστήμιο της Πίζας σπουδάζει μαθηματικά, αστρονομία και μαθήματα φυσιολογίας στην ιατρική σχολή. Στη συνέχεια στο Παρίσι ολοκληρώνει τις σπουδές του στη φιλοσοφία, έρχεται σε επαφή με την καρδιά του Διαφωτισμού και συνδέεται στενά με τον Αδαμάντιο Κοραή τον μεγάλο δάσκαλο του γένους. Πριν ακόμα ολοκληρώσει τις σπουδές του, τον ζητούν οι Κυδωνιάτες για να διδάξει στη σχολή τους και εκεί μεταβαίνει τελικά το 1810, αλλά τον διεκδικεί πολύ σθεναρά και η Ευαγγελική σχολή της Σμύρνης, καθώς και η πατρίδα του η Άνδρος. Αυτές οι «έριδες» μεταξύ των  πόλεων είναι μια πρώτη ένδειξη για την μεγάλη αξία του. «κεκοσμημένος αρετή και παιδεία», «φιλόσοφος και θαυμαστή κορυφή» καταλήγει τελικά στις Κυδωνίες όπου διαπρέπει ως καθηγητής κυρίως φυσικών επιστημών και με ενέργειές του και τη με βοήθεια του Κοραή την εμπλουτίζει με συγγράμματα και όργανα Φυσικής, Χημείας, Αστρονομίας, Γεωγραφίας.  Οι διδακτικές του αρετές και ο ζήλος του συμβάλλουν στο να γίνει η σχολή των Κυδωνιών ένα από τα πιο σημαντικά πνευματικά ιδρύματα της εποχής και να συγκεντρώνει πλήθος μαθητών από όλη την Ανατολή. Ο Αιδεσιμώτατος Γουλιέλμος Τζόουετ στο «Αι Κυδωνίαι κατά το 1818» αναφέρει: «Μετέβην εις το μάθημα του Θεοφίλου Καΐρη. Τριάκοντα περίπου ήσαν οι ακροαταί αυτού. Ηρμήνευε δε προς έκπληξίν μου το ενδέκατον μέρος του Νεύτωνος…Εξέλεξε εν τη διδασκαλία τα κοινότερα αστρονομικά διδάγματα, άπερ παρίστανε δια κιμωλίας επί μεγάλου μαυροπίνακος»  Στην περίοδο αυτή από το 1810-1820, διαμορφώνεται η προσωπικότητά του ως δασκάλου και παιδαγωγού, με κύριο χαρακτηριστικό το ενδιαφέρον για τον μαθητή ως ολοκληρωμένο ανθρώπινο πλάσμα που έχει ανάγκη από αξιοπρεπή διαβίωση σε ένα ευχάριστο εκπαιδευτικό περιβάλλον. Η Σχολή που διευθύνει είναι ένας μικρός παράδεισος, με ωραίο κήπο, τρεχούμενο νερό, στοές με θέα στον κήπο, θαλάμους για τους μαθητές, μαγειρεία, αίθουσες διδασκαλίας, αμφιθέατρο, βιβλιοθήκη.  Ο Γάλλος εκδότης FirminDidot που τον επισκέπτεται, για να βελτιώσει τα ελληνικά του, κατά προτροπή του Κοραή, γράφει με θαυμασμό για την προσωπικότητα του Καΐρη, τη νεωτερικότητα των εκπαιδευτικών του αντιλήψεων και τον σεβασμό και τη φιλομάθεια των μαθητών του. Ο ίδιος προτείνει στον Καΐρη να υιοθετήσει την αρχαία ελληνική γλώσσα και στον προφορικό λόγο των μαθητών. Μέσα στο πνεύμα αρχαιολατρίας που διέπει τους Διαφωτιστές, αρχίζει η μετατροπή των ονομάτων των μαθητών σε αρχαία ελληνικά. Μόλις προλαβαίνει να  εγκαταστήσει τυπογραφείο εντός της Σχολής, με τη βοήθεια του Ντιντο, ξεσπάει η επανάσταση, καταστρέφονται οι Κυδωνίες και ο δάσκαλος δίνει τη θέση του στον φλογερό αγωνιστή της ελευθερίας. Θα μπορούσε στα 37 του χρόνια, καταξιωμένος δάσκαλος, σχολάρχης και λαμπρός επιστήμονας, να βρει οπουδήποτε στην Ευρώπη μια υψηλή θέση, αντί να μπει στην περιπέτεια του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα και να τραυματισθεί με οδυνηρό για την υπόλοιπη ζωή του τρόπο. Τόσοι όμοιοί του «καλαμαράδες» έκαναν το ίδιο και κανείς δεν τους κατηγόρησε. Εκείνος όμως επέλεξε τον δύσκολο δρόμο, αυτόν της συνείδησης και έδωσε κι άλλο ένα μεγάλο μάθημα: Ο αληθινός δάσκαλος δεν γίνεται ρίψασπις των μεγάλων προκλήσεων της ιστορίας, δεν κρύβεται στην ασφάλεια του σπουδαστηρίου του, όταν έρχεται η ώρα να κάνει πράξη τα όσα δίδασκε. Παράλληλα με την επαναστατική του δράση, συμμετέχει στην πολιτική οργάνωση του Γένους, ως εκπρόσωπος της Άνδρου, αλλά και ως ένας από τους συντάκτες του Συντάγματος του Άστρους. Η σύντομη αυτή πολιτική σταδιοδρομία είναι άρρηκτα δεμένη με την ιδιότητα του δασκάλου. Στις εθνοσυνελεύσεις συμμετέχει ως δάσκαλος της ομόνοιας και της ειρήνης , όπως και στην επιτροπή παιδείας του 1824. Ως δάσκαλος επίσης προσφωνεί τον Καποδίστρια και ο λόγος του έχει ως κεντρική ιδέα την σύνδεση πολιτικής και παιδείας, αφού θεωρεί τη συμπεριφορά του πολιτικού ηγέτη πρώτο σχολείο για το λαό. Άλλωστε αυτή είναι και η κορυφαία ιδέα του Διαφωτισμού. Στη διάρκεια της επανάστασης, το 1826 συγκεκριμένα,  βλέποντας τα ορφανά παιδιά των αγωνιστών να γυρνάνε απροστάτευτα στους δρόμους, του γεννιέται η ιδέα της ίδρυσης ενός Ορφανοτροφείου στην Άνδρο, όπου θα παρείχε φροντίδα και εκπαίδευση σ’ αυτά τα παιδιά.  Από εκείνη τη στιγμή, δεν σταμάτησε να εργάζεται γι’ αυτό το σκοπό. Σχεδόν δέκα χρόνια προσπαθειών για τη συλλογή χρημάτων και εφοδίων, με ταξίδια στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Σημασία έχει να αναφερθεί ότι δημοσίευε στην Γενική Εφημερίδα της Ελλάδος όλες τις συνδρομές του εσωτερικού και αξίζει να ψάξει κανείς αυτά τα ονόματα, ιδίως εμείς οι Ανδριώτες, αφού μπορούμε να βρούμε ανάμεσά τους μακρινούς μας συγγενείς που συνέβαλαν με την ταπεινή προσφορά τους στον μεγάλο σκοπό του συμπατριώτη τους. Τις συνδρομές του εξωτερικού τις δημοσιεύει ο ίδιος σε δύο φυλλάδια που εκδίδει. Συμπληρώνει τέλος το ποσό με έξοδα της οικογένειάς του και επιστρατεύει και τα αδέρφια του σε αυτό. Ο ένας αδερφός, ο Δημήτριος από τη Σύρο, τον προμηθεύει με τα αναγκαία εφόδια και ο άλλος, ο Ιωάσαφ, διδάσκει τα πρώτα ορφανά, πριν ακόμα ιδρυθεί επίσημα η Σχολή και επιστρέψει στο νησί ο Θεόφιλος.  Η Σχολή του Θεόφιλου Καΐρη στη Χώρα Άνδρου Η επίσημη έναρξη της Σχολής του γίνεται τον Ιανουάριο του 1836, έχει 100 εσώκλειστους μαθητές και περίπου 500 εξωτερικούς. . Εκείνη την εποχή, το 1837, ο Όθωνας τον διορίζει καθηγητή της φιλοσοφίας στο νεοϊδρυθέν Πανεπιστήμιο της Αθήνας , αρνείται, όπως είχε αρνηθεί και νωρίτερα τον Χρυσό Σταυρό του Σωτήρος, γιατί όπως πιστεύουν οι μελετητές ήταν αντίθετος με τη βασιλεία ως πολίτευμα, αλλά ακόμα κι αν δεν ίσχυε αυτό, το όνειρο ζωής του ήταν η Σχολή του και δεν θα το άφηνε για όλες τις τιμητικές θέσεις του κόσμου. Είναι τόσο μεγάλη η φήμη της που έρχονται μαθητές όχι μόνο από την ελληνική επικράτεια και τις αλύτρωτες περιοχές, αλλά και από Βουλγαρία και Τουρκία. Από την αρχή, δεν επαρκούσαν οι πόροι και βλέπουμε στην αλληλογραφία του την αγωνία του γι’ αυτό. Γράφει στον Πέτρο Λασκαρίδη στη Σύρο, το Νοέμβριο του 1838: «Φιλάνθρωπε των ορφανών προστάτα, Από τα προς τους κυρίους …γράμματά μου καταλαμβάνετε πόσον είναι αναγκαίον να οικονομηθώσι κατά το παρόν αι κατεπείγουσαι του Ορφανοτροφείου ανάγκαι. Όθεν Σας παρακαλώ να γράψετε και η Ευγενία Σας συμφώνως με τα υπ’ εμού γραφόμενα. Και εδώ μεν προς το παρόν με χρειάζονται υπέρ τα 1000 δίστηλα δι’ αγοράν αναγκαίου τόπου, μεταξύ των τόπων και πλησίον της Εκκλησίας του καταστήματος ευρισκομένου, δια μερικόν τειχισμόν του χωραφίου και την τελείωσιν του πηγαδίου και της δεξαμενής του, δια την κατασκευήν δεξαμενής δια τα βρόχινα νερά, και την διόρθωσιν των κοιτώνων διότι ως με φαίνεται, η αλλαγή του ύδατος γίνεται εν μέρει αφορμή του πυρετού, εις τον οποίον το θέρος παιδία τινά υποπίπτουσι…». Έχουμε εδώ τον δάσκαλο Καΐρη, αλλά και τον «τροφέα και πατέρα και κηδεμόνα και νοσηλευτή» σύμφωνα με τον Κωνσταντίνο Κούμα. Τον ίδιο Σχολάρχη των Κυδωνιών που θέλει, τηρουμένων των αναλογιών, να εξασφαλίσει πρώτα από όλα την υλική διαβίωση των παιδιών, να τους προσφέρει ένα περιβάλλον κατάλληλο για τις ανάγκες τους ως έμβια όντα. Τι σχολείο όμως είναι αυτό που έχει ιδρύσει; Σε τι επίπεδο σπουδών ανταποκρίνεται με βάση τα σύγχρονα κριτήρια; Δημoτικό, Γυμνάσιο, Λύκειο; Η φοίτησή του είναι τριετής και διδάσκονται: Ελληνικά, Φιλολογία, Φιλοσοφία, Μεταφυσική, Ηθική, Ρητορική, Ποιητική, Λογιστική, Ανώτερα Μαθηματικά, Πειραματική Φυσική, Αστρονομία (φέρνει πρώτος τηλεσκόπιο στην Ελλάδα) και στην τελευταία τάξη Θρησκειολογία. Διδάσκει ο ίδιος και σύμφωνα με την αλληλοδιδακτική μέθοδο, οι μεγαλύτεροι και καλύτεροι μαθητές. Όπως αναφέρει μάλιστα σε επιστολή του του 1832Q «Δεκαετής πείρα μου εν τω Γυμνασίω Κυδωνιών με εδίδαξεν πόσον οι μαθηταί, οι οποίοι γίνονται εκ περιτροπής καθηγηταί διδάσκονται και αυτοί διδάσκοντες τους άλλους». Παρεμπιπτόντως, οι πιο σύγχρονες παιδαγωγικές αντιλήψεις θέλουν τους μαθητές να διδάσκουν και να διδάσκονται ενταγμένοι σε ομάδες και να ανακαλύπτουν τη γνώση με αλληλεπίδραση, ενώ ο δάσκαλος τους εμψυχώνει και τους εποπτεύει. Και όχι μόνο. Συνεχίζει στην επιστολή του: «Θα εκλεγώσι μεταξύ των μαθητών του Γυμνασίου οι πλέον ενάρετοι και ικανοί …αλληλοδιαδόχως δε θα μεριζόμεθα μετ’ αυτών την διεύθυνσιν του Ορφανοτροφείου» Τουλάχιστον 150 χρόνια πέρασαν για να ακουστούν τέτοια πράγματα στην εκπαίδευση. Και μόνο για να ακουστούν, γιατί στην πράξη… Οι παιδαγωγικές αρχές του, όπως δείχνουν κυρίως οι πράξεις του και δευτερευόντως τα γραπτά του κείμενα, είναι πρώτα απ’ όλα η εμπιστοσύνη στον ανθρώπινο λόγο και στην αλήθεια, η πίστη στην ελευθερία της συνείδησης, η πίστη στη δυνατότητα βελτίωσης του ανθρώπου μέσω της παιδείας,  η αναγνώριση της προσωπικότητας του μαθητή και η ενεργός συμμετοχή του στη μάθηση(φιλικές συνδιαλέξεις αποκαλεί τα μαθήματα). Μιλώντας για την εκπαιδευτική διαδικασία, προσφωνεί τους μαθητές του φίλους και αδελφούς (ομιλία της 22ας Μαρτίου του 1839) και χρησιμοποιεί πρώτο πληθυντικό απευθυνόμενος σ’αυτούς. Όχι εσείς, εμείς: «διετρέξαμεν, εβεβαιώθημεν» συνερευνήσαμε, συμπεράναμε, συνεργαστήκαμε. Από την εκδήλωση του 2015 στην Χώρα Σύμφωνα με την μαρτυρία ενός μαθητή του, του Ανδρέα Συγγρού, μετέπειτα επιφανούς ευεργέτη, διδάσκει 9 ώρες την ημέρα, γράφει μόνος του όλα τα βιβλία, επιβλέπει το συσσίτιο, τρώει μαζί με τους μαθητές, παρακολουθεί τη μελέτη τους και αργά το βράδυ, αποσύρεται στο γραφείο του για μελέτη και συγγραφή. Δεν κοιμόταν περισσότερο από 4 ώρες, πάνω σε ένα ξυλοκρέβατο με δυο βελέντζες για στρώμα. Τις Κυριακές και τις γιορτές πηγαίνει στην εκκλησία με τους μαθητές και κηρύττει, κάνουν περιπάτους, ανεβάζουν θεατρικά έργα με συγγραφέα, σκηνοθέτη, ενδυματολόγο και υποβολέα τον ίδιο! Είναι φανερό ότι τέτοιο σχολείο ακόμα και σήμερα, τηρουμένων των αναλογιών, είναι πολύ δύσκολο να βρεθεί, πόσο μάλλον στην πρώτη δεκαετία ύπαρξης του ελληνικού κράτους, με την δημόσια εκπαίδευση υποτυπώδη και οπισθοδρομική και ένα νεοσύστατο πανεπιστήμιο σε εμβρυικό στάδιο. Η ακτινοβολία του επισκίαζε ακόμη και τα υπό το Οικουμενικό Πατριαρχείο ιδρύματα και επιπλέον άρχισε να βγάζει εκατοντάδες μαθητές με συγκροτημένη προοδευτική μόρφωση, εκφραστές ενός διαφωτισμού που καθόλου δεν άρεσε στην καθ’ ημάς Ανατολή, ικανούς να παρακάμψουν τους διάφορους «σοφολογιώτατους» που με πέντε κολυβογράμματα διεκδικούσαν θέσεις δημοδιδασκάλων και ιδιωτικών δασκάλων. Ήταν πολύ μεγάλη πρόκληση και ακόμα κι αν δεν είχε βρεθεί η κατηγορία του θεοσεβισμού, ίσως, κάτι θα είχε επινοηθεί για να ανακόψει μια τέτοια λαμπρή πορεία στο φως της αληθινής παιδείας. Το «κύκνειο άσμα»του ως δασκάλου ήταν η περίφημη ομιλία του της 22ας Μαρτίου του 1839, που στάθηκε και η αρχή των βασάνων του. Σ’ αυτήν έχουμε μια ολοκληρωμένη εικόνα ενός αληθινού δασκάλου. Γιατί όλες αυτές οι δυσκολίες για να δημιουργηθεί , να λειτουργήσει και να συντηρηθεί το σχολείο του, όλος αυτός ο πνευματικός και σωματικός μόχθος νυχθημερόν. Όλες αυτές οι αγωνίες για την υγεία, την αξιοπρεπή διαβίωση και την εκπαίδευση των ορφανών του δεν του στερούν τη χαρά του λειτουργήματός του. Την ευτυχία να ασκεί το λειτούργημά του. Αν υπάρχει ένα μόνο κριτήριο αληθινού δασκάλου - όχι καλού ή κακού, επαρκούς ή ανεπαρκούς, αξιολογημένου ή αναξιολόγητου - ας είναι αυτή η χαρά που νιώθει να διδάσκει, να συνυπάρχει με τους μαθητές του: «Τόποι, χρόνοι, αιώνες, διαστήματα, δεν θέλουν δυνηθεί να με αποχωρίσουν από τους φίλους και συναδέλφους μου, οι οποίοι τρία ολόκληρα έτη συνεπλήρωναν την ευδαιμονίαν μου…Σεις φίλοι και αδελφοί κατ’αυτήν την τριετίαν συνεπληρώσατε την ευτυχίαν μου…» Και παρακάτω:  «Εγώ δε απήλαυσα την ευτυχίαν εκείνην, την οποίαν κανείς εις τον κόσμον δεν δύναται να μου αφαιρέση». Όσα ακολούθησαν και είναι έξω από το θέμα αυτής της εισήγησης μπορεί να οδήγησαν στην καταστροφή του έργου του και στη  φυσική του εξόντωση, αλλά η ακτινοβολία της σεπτής του μορφής με πολλούς τρόπους μας φτάνει και μας θερμαίνει στους δύσκολους καιρούς που ζούμε.
Θεόφιλος Καΐρης: ιστορική μορφ...
Του Μιχάλη Τιβέριου Καθηγητή ΑΠΘ - Ακαδημαϊκού  (Το κείμενο του Μιχάλη Τιβέριου - φωτο - για τον Θεόφιλο Καΐρη δημοσιεύθηκε στο αφιέρωμα για την Άνδρο της έκδοσης "δέκατα/εν Άνδρω" καλοκαίρι 2014)                 O Θεόφιλος Καΐρης, η μεγαλύτερη πνευματική και όχι μόνο προσωπικότητα της Άνδρου, ήταν ένας από τους πρωταγωνιστές της χώρας μας κατά τους χρόνους της Επανάστασης του ’21 και αμέσως μετά. Ωστόσο, αν και έδωσε με όλες του τις δυνάμεις, ψυχικές και σωματικές, τα πάντα για την ανάσταση και προκοπή αυτού του τόπου, η ελληνική Πολιτεία όχι μόνο επεδίωξε τον παραμερισμό του αλλά και πρωτοστάτησε στη φυσική του εξόντωση.
Η παράδοση της ζαχαροπλαστικής...
Της Βιβής Παλαιοκρασσά  Από τις παλαιές διαφημίσεις του Δ. Γαλανού (φωτογραφία ΕΝ ΑΝΔΡΩ από το αρχείο του τυπογραφείου Αντώνη Πολέμη)  Τα γλυκά παίζουν ένα ιδιαίτερο ρόλο στην ζωή του ανδριώτη, η οποία συμφωνεί απόλυτα με την Επικούρεια φιλοσοφία της τέρψης και απόλαυσης. Τα άφθονα προϊόντα της αγροτικής παραγωγής ήταν ο μπούσουλας για το «ευ ζην» των ανδριωτών. Η διασκέδαση γύρω από το τραπέζι και το φαγητό συναντάται μέχρι σήμερα στην ζωή του νησιού. Τα πρώτα γλυκά ήταν τα σπιτικά και φτιάχνονταν από τους καρπούς των δένδρων. Κύριο συστατικό των συνταγών η ζάχαρη με κάποιες συνταγές να περιέχουν μέλι και πετιμέζι. Το ζαχάρωμα των καρπών είχε και έχει μεγάλη διάδοση στο νησί. Δεν υπάρχει καρπός που να αντιστέκεται στην ζάχαρη. Δεν υπάρχει ανδριώτικο σπίτι ή ντουλάπι  χωρίς γλυκά του κουταλιού.  Η ζάχαρη δεν είναι βέβαια ντόπιο προϊόν, ούτε καν ελληνικό. Πρώτοι οι Βενετσιάνοι και οι Γενουάτες ήταν αυτοί διακίνησαν το εμπόριο ζάχαρης στη Μεσόγειο σε κύβους. Και την ίσως την έφεραν και στην Άνδρο. Έκτοτε η ζάχαρη, ήταν και παραμένει, εισαγόμενο προϊόν στο νησί. Όπως φαίνεται οι εισαγωγές, από τον διευθύνοντα το Κρατικό μονοπώλιο, συχνά δεν επαρκούσαν για τις ανάγκες των κατοίκων. Αυτό αναφέρει και ο ανταποκριτής της εφημερίδας «Ανδριώτης» το 1916. Για την Άνδρο η ζάχαρή ήταν προϊόν πρώτης ανάγκης… Στις γιορτές και στις εορταστικές χαιρετούρες, τα Ανδριώτικα νοικοκυριά προσφέρουν ότι καλύτερο έχουν από την συγκομιδή τους, δηλαδή τα «γλυκά του κουταλιού», τα  οποία υπάρχουν αποθηκευμένα μακριά από τα βλέμματα των παιδιών. Το καλοσώρισμα του επισκέπτη ή του ταξιδεμένου γίνεται με ένα καρυδάκι ή νεραντζάκι ή ακόμα και με κυδώνι πελτέ, συνοδευμένο από ένα ποτήρι νερό από τις τόσες  πηγές που διαθέτει ο τόπος, όπως η Σάριζα, η Λεζίνα, οι πηγές της Αγίας Ειρήνης, η Κούμουλος στις Μένητες, το Μελίτι στις Στραπουργίες, το Μετόχι στο Υψηλού, κ.α.   Ο πλούσιος γλυκός κόσμος στο νησί χτίζεται με κάθε λογής καρπούς όπως τα ντόπια καρύδια, αμύγδαλα, λεμόνια. Τα «άσπρα γλυκά» όπως σουμάδες, καλισούνια, αμυγδαλωτά και κουραμπιέδες, αποτελούν τις «ορδουνιές» που στέλνονται στο σπίτι του γαμπρού και της νύφης πριν τον γάμο. Από αριστερά προς δεξιά: Νικόλαος Ανδρέου, Γιαννούλης Βρατσάνος, Δημήτριος Ανδρέου & Ιωάννης Αθηναίος. Κατά την επίσκεψη τους στην οικία του Ιωάννη Αθηναίου στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου (φωτογραφία από το αρχείο της Βιβής Παλαιοκρασσά) Οι ταξιδιώτες και οι ναυτικοί του νησιού γυρίζουν όλα τα μήκη και τα πλάτη  της υδρογείου και πολλές φορές ζουν και εργάζονται σε μακρινά μέρη και προοδεύουν. Οι περισσότεροι είναι ναυτικοί, μα δεν λείπουν και αυτοί που απασχολούνται στα φτιάχνοντας γλυκά. Ανοίγουν εκεί στα ξένα τις ανδριώτικες επιχειρήσεις και οικειοποιούνται ιδέες και τεχνικές γύρω από την παρασκευή των γλυκών… Μια ξεχωριστή επιχείρηση, η οποία φώτισε τα βήματα  των μετέπειτα άξιων  ζαχαροπλαστών στο νησί, ήταν αυτή του Ανδριώτη αυτοδημιούργητου Ιωάννη Αθηναίου με καταγωγή από την Γκρεμνίστρα της κοινότητας Υψηλού. Το πολυτελέστατο ζαχαροπλαστείο που είχε δημιουργήσει στο Κόρνις της Αλεξάνδρειας στα τέλη του 19ου αιώνα, το επισκέφτηκαν πολλοί Ανδριώτες όταν έκαναν τα ταξίδια τους στην Χώρα του Νείλου. Ο Δ. Γαλανός, παιδί ακόμα, έμαθε την τέχνη της ζαχαροπλαστικής κοντά στον άριστο τεχνίτη Κώστα Αθηναίο της επιχείρησης του Ι. Αθηναίου. Και με όλα τα εφόδια επέστρεψε στο νησί για να φτιάξει το δικό του κατάστημα. Στην εφημερίδα «ΑΝΔΡΙΩΤΗΣ» το 1929 βρίσκουμε την καταχώριση:   Ο Δημήτρης Γαλανός  ακολούθησε την γαλλική ζαχαροπλαστική , η οποία στηρίζεται στο παντεσπάνι, τις κρέμες, τις μαρέγκες και την σοκολάτα. Έτσι, σαν αυθεντικός  master, δημιούργησε την δική του σχολή στο νησί, αφήνοντας πίσω του μαθητή και ικανό τεχνίτη τον γαμβρό του Αποστόλη Ψαρρό και στη συνέχεια δίδαξε τους Αδαμάντιο Ζαΐρη, Γιάννη Γαλανό, Γιώργο Λυγίζο. Πέραν από τα πατροπαράδοτα γλυκά του κουταλιού, οι Ανδριώτες, από τις αρχές του 1900 αρχίζουν να παρασκευάζουν διαφορετικά γλυκά με παντεσπάνια και κρέμες. Μεγάλο ρόλο έπαιξε σ΄αυτό η δυνατότητα του νησιού να έχει τακτική επικοινωνία με πλοίο που συνέδεε την Άνδρο με την Κωνσταντινούπολη. Έτσι οι επιρροές στο φαγητό και γλυκό ήταν ποικίλε... Τα κυριακάτικα πρωινά, μετά την εκκλησία, οι οικογένειες συνήθιζαν να επισκέπτονται τα ζαχαροπλαστεία και να απολαμβάνουν μία mille-feuille(μιλφέιγ) ζεστή–ζεστή, καθώς έτσι διέταζε το γαλλικό degustation!!!  Σύμφωνα με τον Δ. Γαλάνο ένα μιλφέιγ τότε έπρεπε να τρώγεται ζεστό γιατί έτσι διάτασσε η τέχνη της γαλλικής ζαχαροπλαστικής… ….. Ο Γιώργος Λυγίζος μιλά για την ζαχαροπλαστική και τον Δημήτρη Γαλανό Καταγραφή Βαγγέλης Λυγίζος Το κόψιμο της μιλφέϊγ από τον Γιώργο Λυγίζο «Είχα τύχη παρ’ ότι ήταν Τρίτη και 13 Οκτώβρίου 1970 όταν ξεκίνησα την καριέρα μου στο ζαχαροπλαστείο του Δημήτριου Γαλανού. Η τύχη ήταν πως το ζαχαροπλαστείο αυτό ήταν συνδεδεμένο με την ιστορία της ζαχαροπλαστικής στην Άνδρο. Ο Δημήτριος Γαλανός ήταν χαρισματικός, έξυπνος και δίκαιος άνθρωπος. Τα γλυκά του ζαχαροπλαστείου του, όπως η νουγκατίνα, η σοκολατίνα, η αμυγδάλου, το μιλφέιγ, η πραλίνα με την οποία δημιουργούσαν σοκολατάκια και το παγωτό κασάτες χαρακτηρίζονταν για την ιδιαίτερη τεχνική τους, την οποία έφερε από την κοσμοπολίτικη Αλεξάνδρεια, καθώς και την πολύ καλή ποιότητα των υλικών τους. Βέβαια και τα υπόλοιπα γλυκά όπως τα αμυγδαλωτά, τα καλσούνια και τα παστίτσια παράγονταν με υλικά πολύ καλής ποιότητας. Χαρακτηριστικό δε, αποτελεί το γεγονός ότι όλα τα γλυκά του ζαχαροπλαστείου ήταν πάντοτε φρέσκα, αφού τακτική του ήταν η πώλησή τους την ημέρα της παραγωγής τους και την επόμενη μέρα όσα έμεναν απούλητα, αποσύρονταν. Συνεχιστής της παράδοσης αυτής ήταν ο γαμπρός του Απόστολος Ψαρρός, κοντά στον οποίο μαθήτευσα κι εγώ. Είχα την τύχη, όπως προανέφερα, να βρεθώ σε αυτόν τον χώρο και να γαλουχηθώ και με την ιστορία αυτού του μαγαζιού. Έτσι, μετά από τόσα χρόνια εργασίας και μάθησης κοντά στον Δημήτριο Γαλανό και στη συνέχεια κοντά στον Απόστολο Ψαρρό, θεώρησα υποχρέωση μου να συνεχίσω την παράδοση αυτών των γλυκών, η οποία είναι ιστορικά συνδεδεμένη με την Άνδρο και να τη διαιωνίσω με πολλή αγάπη και στις επόμενες γενιές. Θα ήταν άδικο να σταματούσε αυτή η παράδοση και η ιδιαίτερη τεχνική. Πρώτα απ’ όλα για εκείνους τους δύο ανθρώπους που την έφεραν, τη χρησιμοποίησαν και την ανέδειξαν και έπειτα για όλους όσους δε θα είχαν την ευκαιρία να τη γνωρίσουν, να τη δοκιμάσουν και να τη γευτούν μέσα από αυτά τα γλυκά. Προσπάθησα λοιπόν κι εγώ με τη σειρά μου να διατηρήσω και να κρατήσω την ποιότητα και την ιστορία των γλυκών αυτών που διδάχτηκα. Τέλος, κλείνω με ένα μεγάλο «ευχαριστώ» γι’ αυτούς τους ανθρώπους και πιστεύω ότι υπάρχουν και άλλοι οι οποίοι θα συνεχίσουν αυτή την τέχνη πιστοί πάντα στην παράδοση και κυρίως γεμάτοι αγάπη και μεράκι».    
Τα καράβια της ζωής μου...
Του Διαμαντή Μπασαντή Το Έλενα Π. στο Γαύριο (Φωτο Άνδρος) Παράξενο. Η πρώτη εικόνα αποτυπωμένη στη μνήμη από τον πατέρα μου είναι στην ηλικία των τεσσεράμισι χρόνων. Περπατούσαμε κάτω από τα μεγάλα κυπαρίσσια ξημερώματα στα Λειβάδια. Πηγαίναμε στη Χώρα. Με κρατούσε από το χέρι. Δεν θυμάμαι πολλά από εκείνο το ταξίδι. Θυμάμαι πως στο Γαύριο δεν είχε καράβι και μπήκαμε σ’ ένα καΐκι. Πριν φύγουμε αγοράσαμε ένα μεγάλο φαγκρί! Το είχε ένας ψαράς αγκιστρωμένο ζωντανό μέσα στο νερό. Το σέρναμε με την πετονιά ως τη Ραφήνα. Ακόμα θυμάμαι πως το ταξίδι εκείνο διάρκεσε  5½  ώρες…
Η Ιστορία της Άνδρου, το δικό ...
Του Διαμαντή Μπασαντή Πολλοί πιστεύουν πως η Ιστορία είναι μια επιστήμη, η οποία γράφεται μόνο από ειδικούς που απλώς καταγράφουν και αποδελτιώνουν γεγονότα και τα ερμηνεύουν. Είναι όμως έτσι; Ή, μήπως η ιστορία είναι μια σειρά αφηγημάτων πάνω σε γεγονότα που κάθε αφηγητής ή ιστορικός καταθέτει με βάση τις γνώσεις του και τις αξίες της εποχής;