Εν Άνδρω

Της Μανταλένας Παπαδοπούλου

ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ - FACEBOOK

Παρακολούθησα την ταινία "Καποδίστριας" του Γιάννη Σμαραγδή. Διάβασα και προσφάτως το βιβλίο της Ελένης Ε. Κούκκου (Ιωάννης Καποδίστριας, Ο άνθρωπος, Ο Ευρωπαίος διπλωμάτης 1800-1828, εκδ. Παττάκη), καθώς ένιωσα την ανάγκη να φρεσκάρω την μνήμη μου σχετικά με τις πτυχές αυτής της μοναδικής, εμβληματικής προσωπικότητας.

Η ταινία ήταν αξιοπρεπής και συγκίνησε το κοινό που συρρέει να τη δει, καταγράφοντας πρωτοφανή προσέλευση και ολόθερμη υποδοχή, σε πείσμα κριτικών και άλλων που την κατακρίνουν επιδερμικά ή/και "αμερόληπτα", ο καθένας για τους δικούς του λόγους ή συχνά την δική του ατζέντα.

Όπως είδαμε, η ταινία δημιουργήθηκε με ελάχιστα μέσα και με παντελή έλλειψη στήριξης από το ελληνικό κράτος, την στιγμή που άλλες προσπάθειες χρηματοδοτούνται απλόχερα. Επομένως, για να είναι δίκαιη, η κριτική οφείλει να συνυπολογίζει τις οικονομικές δυνατότητες και τις πολλαπλές αντιξοότητες που υπήρξαν. Επίσης, όποιος κρίνει μια ταινία με ιστορικό περιεχόμενο οφείλει να διακρίνει τι συνιστά καλλιτεχνική δημιουργία και τι αποτελεί ντοκιμαντέρ. Πρόκειται, λοιπόν, για δραματουργική απεικόνιση της ιστορίας, όχι για ιστορική πραγματεία που κατατίθεται ενώπιον τριμελούς πανεπιστημιακής επιτροπής.

Αν ο στόχος της τέχνης είναι να αναδείξει, να προβληματίσει, να ανοίξει τον διάλογο, αν το ζητούμενο της τέχνης είναι να «μιλήσει» στο κοινό, τότε ο Γιάννης Σμαραγδής πέτυχε απόλυτα. Γιατί αυτός είναι που τόλμησε, για ακόμη μια φορά, να ακουμπήσει μια προσωπικότητα του Ελληνικού Έθνους. Με το έργο του, ο διεθνώς βραβευμένος σκηνοθέτης, έχει φέρει στην επιφάνεια ένα μεγάλο έλλειμμα: η Ελλάδα, με πλεόνασμα ιστορίας, υστερεί δραματικά στην παραγωγή ιστορικού κινηματογράφου, ιστορικών σειρών, ιστορικού θεάτρου.

Ο σκηνοθέτης μας έδωσε την εικόνα μιας εποχής, και το διαχρονικό μήνυμα που εκπέμπει η εμβληματική, αδιάφθορη προσωπικότητα του Ιωάννη Καποδίστρια.

Η συζήτηση που άνοιξε δεν είναι συζήτηση για το παρελθόν. Είναι απολύτως επίκαιρη. Είναι συζήτηση για το που βρισκόμαστε και που οδεύουμε. Δεν αφορά στην αισθητική, ούτε στην σχολαστική ιστορική ακρίβεια. Αυτά, όταν υπερτονίζονται, αποπροσανατολίζουν από την ουσία και λειτουργούν σαν απλοϊκά περιβλήματα υποκατάστασης επιχειρημάτων για να ενισχυθούν ήδη διαμορφωμένες απόψεις.

Στην πραγματικότητα, και οι δύο πλευρές της συζήτησης καλούνται να απαντήσουν σε βαθύτερα, θεμελιώδη ερωτήματα: τι είδους ηγεσία θέλουμε; ποιος είναι ο ηθικός μας κώδικας αρχών και αξιών; ποια μέσα είμαστε διατεθειμένοι να χρησιμοποιήσουμε ή να ανεχθούμε; και, τελικά, ποιο είναι το κόστος που είμαστε πρόθυμοι να πληρώσουμε;

Ο Έλληνας Κυβερνήτης σφράγισε με το έργο του την Εθνική Παλιγγενεσία. Δεν παζάρεψε το ήθος και την ακεραιότητά του, έμεινε προσηλωμένος στον εθνικό στόχο και πλήρωσε με τη ζωή του την απόπειρα θεμελίωσης ενός δημοκρατικού, ανεξάρτητου και κυρίαρχου κράτους.

Διακόσια χρόνια μετά, οι ξένες ισχυρές δυνάμεις εξακολουθούν να κοιτούν το συμφέρον τους, κι εμείς εδώ τσακωνόμαστε για οφίτσια και για το αν είμαστε ή δεν είμαστε "φιλήκοοι των ξένων".

Ο Ιωάννης Καποδίστριας παραμένει σημείο αναφοράς του Ελληνισμού και παράδειγμα προς μίμηση για εμάς τους Έλληνες. Αν κάτι δείχνει η συγκλονιστική απήχηση της ταινίας αυτής είναι ότι "σκότωσαν τον μπάρμπα - Γιάννη, όχι τον Καποδίστρια"!

Και κλείνω με μια φράση του παντοδύναμου τότε Μέττερνιχ: "Ο μόνος αντίπαλος που δύσκολα ηττάται είναι ο απόλυτα έντιμος άνθρωπος. Και τέτοιος είναι ο Καποδίστριας".