Το ΧΡΥΣΗ ΑΥΓΗ Ήταν ένα από τα τραγικά ναυάγια που έγιναν στον ελλάδικό χώρο. Ήταν και τα τραγικότερα της Άνδρου. Το πλοίο βουλιάξε με δραματικό τρόπο στις 23 Φεβρουαρίου 1983 στον Κάβο Ντόρο. Από τότε δεν είχε εντοπιστεί στο βυθό. Στο πρόσφατο βιβλίο των Θωκταρίδη-Μπιλίρη που παουσιάστηκε στην Άνδρο συμπεριλήφθηκε μόνο τα κειμενα από το αφιέρωμα του Εν Άνδρω για τα 33 χρόνια από την μέρα που βούλιαξε. Το υλικό του αφιερώματος του Εν Άνδρω που μας έδωσε τον Φεβρουάριο 2016 ο ερευνητής Αντώνης Λαζαρής και αφορουσε τον αντίκτυπο εκείνη την εποχή δημοσιεύτηκε από εμάς και αναδημοσιεύθηκε στο ίντερνετ (δυστυχώς χωρίς το όνομα του ερευνητη και την πηγή - έτσι έκριναν ορισμένες).

Του Διαμαντή Μπασαντή Δίπλα-δίπλα στη Ραφήνα: αριστερά το "Andros" που έχει πλοίαρχο τον καπετάν-Γιώργο Κολίτσα και δεξιά το "SuperFerry II" που θα έχει πλοίαρχο τον καπετάν-Θανάση Χαλά. Μιλούσα με τον ανδριώτη Δημήτρη Τ. για το νέο καπετάνιο της γραμμής μας, τον Θανάση Χαλά και γυρνά και μου λέει: "σήμερα έχουμε δύο ανδριώτες πλοιάρχους στη γραμμή μας. Και οι δύο νέοι. Έχεις αναλογιστεί πόσα χρόνια πέρασαν από τον καπετάν-Γιώργη Σαμιωτάκη, που ήταν ο τελευταίος ανδριώτης πλοίαρχος μέχρι να αναλάβει πάλι ένας ανδριώτης;" Έκανα τον λογαριασμό και βρήκα πως πέρασαν 14 ολόκληρα χρόνια από το 1998 που συνατξιοδοτήθηκε από το "Μπάρι Εξπρές" ο Γιώργης Σαμιωτάκης μέχρι το 2012 όταν ο 32χρόνος τότε Γιώργος Κολίτσας ανέλαβε την πλοιαρχία στο "Αικατερίνη"! Στη συνέχεια ο ίδιος 35χρόνος το 2015 ανέλαβε το "Andros". Και να που σήμερα φτάσαμε να έχουμε και δεύτερο ανδριώτη πλοίαρχο τον 33χρόνο Θανάση Χαλά, που αναλαμβάνει σε λίγο το "SuperFerry II.  Οι δύο νεαροί πλοίαρχοι συνεχίζουν μετά από πολύ καιρο τη ναυτική παράδοση της Άνδρου στην ακτοπλοΐα. Ο καπετάν-Γιώργης Σαμιωτάκης στη Χώρα, χειμώνας 2016. Ο καπετάν-Γιώργης έγραψε ιστορία στη γραμμή μας με το πλοίο "Μπάρι Εξπρές" του Βεντούρη. Συνταξιοδοτήθηκε το 1998 (φωτο: Εν Άνδρω) Τρεις ανδριώτες καπεταναίοι στη γραμμή μας. Καθένας με την διαδρομή του. Ο καπετάν-Γιώργης Σαμιωτάκης από την Χώρα έγραψε ιστορία στην ακτοπλοϊα, αλλά και στην γραμμή μας. Ακόμα θυμάμαι την φοβερή αφήγηση του καπετάν-Γιώργη από μια περιπετειώδη επιστροφή με το "Μπάρι Εξπρές" από Άνδρο για Ραφήνα το 1997. Ήταν ένα χρόνο πριν συνταξιοδοτηθεί και το περιστατικό ήταν στον Κάβο Ντόρο. Το "Μπάρι Εξπρές" σε φορτούνα... Όπως μου είπε: "Ερχόμουν από Μύκονο. Είχε πατημένο εννιάρι. Στο Γαύριο μου έδωσαν καιρό για Κάβο Ντόρο εννιά μποφώρ. Υπέγραψα και φύγαμε. Όταν μπήκαμε στον Κάβο Ντόρο ήταν 11αρι! Το κύμα βουνό. Πήρα το λιμεναρχείο και τους το είπα. Και μετά συνέχισα ανεβαίνοντας προς τα πάνω την Ευβοια. Από ένα σημείο και μετά όμως το βαπόρι δεν γύριζε.  Ο καιρός μου είχε σπάσει και μια σκάλα. Μιλάμε για χοντρή θάλασσα. Η πλώρη να πέφτει και να μην βγαίνει από το κύμα. Και να μην γυρίζει το βαπόρι στα πρύμνα. Κόντευα τα βράχια. Κάπου εκεί το γύρισα, αλλά  αναγκάστηκα να περάσω ανάμεσα Εύβοια και το Μαντέλο. Είναι το νησάκι που είναι ο φάρος. Εκεί τα νερά είναι ρηχά, αλλά εγώ τα ήξερα από τα καΐκια. Μετά όλα πήγαν καλά μέχρι τη Ραφήνα. Εκεί πάλι μας ζόρισε να δέσουμε». \ Ο καπετάν-Γιώργος Κολίτσας, από το Απροβάτου, μιλά στον κόσμο που στο Γαύριο υποδέχτηκε και ανέβηκε στο "Andros" στο πρώτο δοκιμαστικό ταξίδι του στη γραμμή μας το καλοκαίρι του 2015 (φωτο: Εν Άνδρω). Ο καπετάν-Γιώργος Κολίτσας από το Απροβάτου, ήταν αυτός που ξανάπιασε το νήμα των ανδριωτών καπεταναίων της γραμμής μας το 2012 με το "Αικατερίνη". Και συνεχίζει σήμερα με το "Andros" του Παναγιωτάκη. Η μέχρι σήμερα παρουσία είναι θετική. Έχει κερδίσει την εμπιστοσύνη όσων ταξίδεψαν μαζί του. Και την φιλία όσων των γνώρισαν. Τον πρωτοσυνάντησα στην γέφυρα του "Αικατερίνη". Και τον ξανασυναντήσαμε στη γέφυρα του "Andros". Την δικιά του ιστορία θα την γράψει σε βάθος χρόνου. Και κάποια στιγμή θα έρθει η ώρα να αφηγηθεί κι αυτός τις δικές του ιστορίες από την γραμμή μας. Ο καπετάν-Θανάσης Χαλάς σε μανούβρα στο Γαύριο. Τον Ιούνιο θα σκατζάρει τον καπετάν-Τάσα Τρέσσο στο SuperFerry II (φωτο: Εν Άνδρω). Στον 33χρόνο καπετάν-Θανάση Χαλά έλαχε ο κλήρος να αναλάβει το κλασικό, μετά απο δεκαετίες στη γραμμή μας, SuperFerry II. Μετά τον καπετάν-Κώστα Τζώρτζη, που άφησε εποχή με το SuperFerry II και τον καπετάν-Τάσο Τρέσσο, που έγραψε τη δική του ιστορία στη γραμμή και στο συγκεκριμένο πλοίο ο καπετάν-Θανάσης, από την Κατάκοιλο, είναι αυτός που θα συνεχίσει το νήμα των ανδριωτών καπεταναίων στην γραμμή μας. Η εμπιστοσύνη που του δείχνουν οι αδελφοί Στεφάνου και οι συνάδελφοι του, καθώς και ο έμπειρος καπετάν-Τάσος είναι θετικά στοιχεία για να ξεκινήσει την πλοιαρχία του.       που φιλοδίξησε πολλά  

Του Διαμαντή Μπασαντή   Ακάθιστος ύμνος στη Θεοσκέπαστη. Χώρα - 2016. Δύο εκκλησιές, δύο ιστορίες, μια λειτουργία, σ’ ένα νησί. Η Θεοσκέπαστη στη Χώρα, η Θεοσκέπαστη στο Κόρθι. Ο Ακάθιστος Ύμνος στην Άνδρο. Μια άλλη αίσθηση αυτή η ιστορική λειτουργία στις δύο γωνιές του νησιού. Στη Χώρα επισημότητα. Στο Κόρθι απλότητα. Και στις δύο το «τη Υπερμάχω»: ένας απόηχος ιστορίας. Μια στιγμή πίστης. Εκεί που ο απόηχος και η στιγμή μπλέκουν: ανάμεσα στην ιστορία και στην πίστη. Εκεί που η άνοιξη μπλέκει: ανάμεσα στην ανάσα της φύσης και στην δοξολογία της ζωής.  Πως να δοξάσει κανείς τη ζωή καλύτερα; Που μπορεί να ανασάνει η ψυχή ωραιότερα;

Του Αντώνη Λαζαρή   Το λιμάνι της Ραφήνας όπως ήταν μέχρι το 1979 Από τα μέσα της δεκαετίας του ’70 και μετά το λιμάνι της Ραφήνας μπαίνει σε μια νέα δυναμική εποχή. Η δρομολόγηση των επιβατηγών/οχηματαγωγών φέρνει μεγάλες αλλαγές στον τρόπο του ταξιδιού. Ο αριθμός των οχημάτων σταδιακά αυξάνεται. Από τη μία τα αυτοκίνητα των επιβατών, από την άλλη τα φορτηγά. Σύντομα, λοιπόν, το «Έλενα Π» και το «Άννα Λ» θα αποδειχθούν πολύ μικρά για τη μεταφορά των επιβατών και των οχημάτων. Η δρομολόγηση των πλοίων του Αυγουστή Πολέμη θα απογειώσει το λιμάνι της Ραφήνας και τη γραμμή Άνδρου-Τήνου-Μυκόνου. Η γραμμή εξελίσσεται σε Eldorado της Ελληνικής Ακτοπλοΐας.

  (Η επανάσταση στην Άνδρο εκφράστηκε από δύο σημαντικές μορφές, του δάσκαλου του Γένους Θεόφιλου Καΐρη και του αγνοημένου εθνικού και κοινωνικού αγωνιστή  Δημητρίου Μπαλή. Τιμώντας την μνήμη σήμερα του Δημητρίου Μπαλή δημοσιεύουμε την ελάχιστα γνωστή διακήρυξη του, που μιλά για την εξέγερση στην Άνδρο. Την διακήρυξη μας την έστειλε τακτικός αναγνώστης μας – Εν Άνδρω)

Ότι απομένει σήμερα από το κάστρο του Μακροταντάλου (φωτ. από την εκδήλωση) Αρκετοί προσήλθαν στην διάλεξη του Νίκου Βασιλόπουλου στον Σύνδεσμο Ανδρίων Πειραιώς για να ακούσουν την ιστορία του κάστρου του Μακροταντάλου. Τα κυριότερα σημεία της ομιλίας (στοιχεία της οποίας ήταν από το βιβλίο του  Λατινοκρατία στην Άνδρο) ήταν:

Σήμερα στις 18:00 στη Λέσχη του Συνδέσμου Ανδρίων Πειραιώς ο κ. Νίκος Βασιλόπουλος θα ταξιδέψει τους Ανδριώτες στο Κάστρο του Μακροταντάλου και στα χρόνια της λατινοκρατίας στην Άνδρο.

  Του Αντώνη Λαζαρή Καθηγητή - Ιστορικού Ακτοπλοΐας Μια εξαιρετική φωτογραφία που δείχνει το λιμάνι της Ραφήνας στις 19 Ιανουαρίου 1947 (ημέρα βύθισης του "Χειμάρρα"). Διακρίνονται τα ψαράδικα-περιλαβητήρια (φωτ. Κ. Μεγαλοκονόμου - αρχείο Α. Λαζαρή). (Ρώτησα μια μέρα τον φίλο και συνεργάτη Αντώνη Λαζαρή για τα ψαράδικα της Ραφήνας. Τα θυμόμουν από παιδί. Ο πατέρας μου αγόραζε ψάρια όταν φτάναμε από Άνδρο. Τα τύλιγαν σε μια παλιά εφημερίδα σε σχήμα χωνίου. Ο Αντώνης μέσα σε λίγες ώρες έστειλε το παρακάτω κείμενο για τα «περαλαβητήρια». Μια ακόμα άγνωστη ιστορία για την Ραφήνα που χάραξε τις ζωές μας. – Δ.Μπ.) Ας επιστρέψουμε νοερά πολλά χρόνια πίσω στο αγνώριστο, σε σχέση με το σήμερα, λιμάνι της Ραφήνας. Οι εγκαταστάσεις του είναι υποτυπώδεις, μώλος καλά-καλά δεν υπάρχει και αυτό που δίνει ζωή στο λιμάνι είναι  οι ψαροπούλες και τα… περιλαβητήρια! Τι ήταν, όμως, αυτά τα περιλαβητήρια (παραλαβητήρια); Τα περιλαβητήρια-παράγκες ήταν, αρχικά, ξύλινες παράγκες, μικρά "μαγαζάκια", στα οποία κάθονταν οι περιλαβητές (παραλαβητές) των ψαριών.

  "Τί μπορεί να θυμάται μια φλόγα; Α θυμηθεί λίγο λιγότερο απ' ό,τι χρειάζεται, σβήνει· α θυμηθεί λίγο περισσότερο απ' ό,τι χρειάζεται, σβήνει. Να μπορούσε να μας διδάξει, όσο ανάβει, να θυμόμαστε σωστά." - Γιώργος Σεφέρης (Ο κ. Στρατής Θαλασσινός περιγράφει έναν άνθρωπο).  Ήταν μια γαλήνια νύχτα με πανσέληνο η 23η Φεβρουαρίου 2016. Πριν 33 χρόνια σαν σήμερα ήταν ένα ανταριασμένο απόβραδο όταν χανόταν το Χρυσή Αυγή στον φουρτουνιασμένο Κάβο Ντόρο. Δύο διαφορετικές στιγμές που η Άνδρος και τα γύρω νησιά και λιμάνια έζησαν πολύ διαφορετικά. Τότε μέσα στην αγωνία και στον θρήνο. Σήμερα μέσα σε περίσκεψη και μνήμη. Η αγρύπνια και το μνημόσυνο στην Πανάχραντο Οι ιερείς στην αγρύπνια/μνημόσυνο στο μοναστήρι της Παναχράντου. Μέσα σε μια κατανυκτική ατμόσφαιρα ολοκληρώθηκε στις 01:00 το πρωί η αγρύπνια και το μνημόσυνο με λίγα ζεστα λόγια για τους χαμένους ναυτικούς και επιβάτες του ΧΡΥΣΗ ΑΥΓΗ στο μοναστήρι της Παναχράντου. Στην μακρά λειτουργία παραβρέθηκαν αρκετοί συγγενείς των αδικοχαμένων ναυτικών. Ήταν εκεί ο γιός του πλοιάρχου Αντώνη Γαρδέλη, ο γιός του καμαρότου Θεοχάρη Σπυριδάκη, ο γιός και η σύζυγος του ναύτη Πολύκαρπου Χορευτή,  η γυναίκα του Περικλή Λαμπρινίδη, συγγενείς του οδηγού Μιχαήλ Κασιδώνη, ο Σίμος Λάβδας από τους ελάχιστους διασωθέντες, ο δήμαρχος και ο έπαρχος Άνδρου, τρεις αντιδήμαρχοι και δημοτικοί σύμβουλοι του Δήμου Άνδρου και πολλές δεκάδες κάτοικοι της Άνδρου. Πρώτος αριστερά στο ψαλτήρι ο γιος του Θεοχάρη Σπυριδάκη. Στο τέλος της λειτουργίας μέσα σε κλίμα συγκίνησης μίλησαν για το ναυάγιο ο πατέρας Αντώνιος Χορευτής, ο δήμαρχος Άνδρου Θεοδόσης Σουσούδης, ο ηγούμενος της Μονής πατέρας Ευδόκιμος και εκ μέρους του Εν Άνδρω ο διαχειριστής του Διαμαντής Μπασαντής. Ο έπαρχος, αν και εκκληθεί να πει δύο λόγια, δεν μπόρεσε από συγκίνηση. Αρχικά ο πατέρας Αντώνιος Χορευτής έκανε προσκλητήριο των απολεσθέντων με την βοήθεια του δημάρχου. Στη συνέχεια είπε και μερικά λόγια σε ένα εκκλησιαστικό κλίμα. Μετά ο δήμαρχος εμφανώς τρακαρισμένος έκανε μια λιτή αναφορά. Ακολούθησε ο γέροντας Ευδόκιμος θύμισε με τον δικό του τρόπο, λίγες από τις δραματικές στιγμές που έζησε εκείνη τη νύχτα η Άνδρος. Τέλος ο Διαμαντής Μπασαντής ανέφερε το πόσο συγκίνησε το αφιέρωμα για το ναυάγιο σε Άνδρο, Ραφήνα και Κάρυστο. Ιδίως στη Ραφήνα που το θεωρούσαν και δικό τους πλοίο. Και κατέληξε με μια φράση άγνωστου ηλικιωμένου σε ένα κοιμητήριο: «Όσο τους θυμόμαστε θα ζουν. Αν τους ξεχάσουμε θα πεθάνουν». Το δείπνο μετά το μνημόσυνο, ξημερώματα της 23ης Φεβρουαρίου 2016. Ο Σίμος Λάβδας, από τους ελάχιστους επιζώντες της μοιραίας νύχτας. Τότε τον έβγαλαν μισοπεθαμένο από την θάλασσα. Τώρα ήταν παρών για να τιμήσει τους χαμένους συναδέλφους και συμπατριώτες του. Η βραδιά έκλεισε με μνήμη και περίσκεψη, σε ένα ανοιχτό δείπνο στην τραπεζαρία της Μονής στο οποίο, παρά το προχωρημένο της ώρας παραβρέθηκαν περίπου 100 άτομα. Τρισάγιο και φόρος τιμής του SuperFerryII στον Κάβο Ντόρο  Πάνω από μια γαλήνια θάλασσα ο πατέρας Αντώνιος ανάγνωσε τα ονόματα των απωλεσθέντων στο ίδιο σημείο του Κάβο Ντόρο, την ίδια μέρα και σχεδόν την ίδια ώρα με αυτή του ναυαγίου. Το πλοίο με μειωμένη ταχύτητα διέσχιζε μια εντελώς διαφορετική θάλασσα.  Το SuperFerry II, εκτελώντας το απογευματινό δρομολόγιο προς Ραφήνα βρέθηκα γύρω στις 17:05 στο σημείο όπου βυθίστηκε το Χρυσή Αυγή. Στο σημείο εκείνο ο πλοίαρχος Τάσος Τρέσσος έκοψε ταχύτητα και ανήγγειλε προς τους επιβάτες το γεγονός και το τρισάγιο στην βαρδιόλα στην γέφυρα για όλους τους χαμένους του μοιραίου πλοίου. Μετά από αυτή την ανακοίνωση εκατοντάδες επιβάτες που βγήκαν στα πάνω καταστρώματα για να παρακολουθήσουν συγκινημένοι το τρισάγιο και το προσκλητήριο των νεκρών. Ο καπετάν Τάσος ανακοινώνει το στίγμα του πλοίου και το τρισάγιο.... Σε όλη την διάρκεια της σύντομης τελετής ο κόσμος παρακολουθούσε και συμμετείχε με την σιωπή του στην τελετή μνήμης. Κατά την ολοκλήρωση της τελετής το πλοίο απέτισε φόρο τιμής σφυρίζοντας, ενώ ρίφθηκαν δάφνινα στεφάνια στην μνήμη των χαμένων ναυτικών και επιβατών. Ήταν μια στιγμή βαθιάς συγκίνησης καθώς ακουγόταν το σφύριγμα του σημερινού πλοίου προς το χαμένο πλοίο της γραμμής μιας άλλης εποχής και οι ιερείς έψελναν το "Αιωνία η μνήμη". Πολλοί δάκρυσαν. Το σημερινό πλοίο "χαιρετούσε" το άλλο που κείτεται στο βυθό. Ο καπετάν Τάσος Τρέσσος απέτιε φόρο τιμής στον χαμένο συνάδελφό του Αντώνη Γαρδέλη. Οι δύο στιγμές απείχαν μεταξύ τους 33 χρόνια. Τότε ήταν μια άγρια ανταριασμένη νύχτα σήμερα ήταν ένα ειρηνικό απόβραδο. Πόσο πολύ μπορούν να απέχουν τα πράγματα στη ζωή μερικές φορές;  Ένα ρίγος διαπέρασε όλους τη στιγμή του σφυρίγματος "χαιρετισμού" του πλοίου καθώς σκέπαζε την ψαλμωδία. Οι εκατοντάδες βουβοί επιβάτες, σε όλα τα κατασρώματα της δεξιάς πλευράς του SuperFerry II θύμιζαν κάτι από χορό αρχαίας τραγωδίας...  Μέσα στη νηνεμία της σημερινής μέρας εκείνη η τρομερή βραδιά φάνταζε βγαλμένη από εφιάλτη. Ένας ήρεμος και φιλικός Κάβο Ντορός δεν θύμιζε σε τίποτα τις σκληρές σκηνές που έλαβαν χώρα σαν σήμερα πριν 33 χρόνια. Λες και η φύση απέτιε κι αυτή με τον δικό της τρόπο φόρο τιμής δίνοντας απλόχερα γαλήνη και ηρεμία για να μπορέσουν να γίνουν όλα σωστά. Μέσα σε αυτό το σκηνικό κυριάρχησε η περισυλλογή... Άλλη μια σκηνή του "χορού αρχαίας τραγωδίας", ενός ρόλου που ανέλαβαν μόνοι τους οι εκατοντάδες βουβοί επιβάτες, απλώνοντας σε όλη την δεξιά πλευρά του πλοίου...  Μακριά η Κάρυστος γλυκιά και θωπευτική. Τίποτα δεν θύμιζε εκείνη την άγρια νύχτα που έζησε η κόρη του μάγειρα Σωκράτη Καπόλα, η οποία έβλεπε με οδύνη και σπαραγμό από την Κάρυστο το πλοίο που ήταν μέσα ο πατέρας της να φλέγεται, να αναποδογυρίζει και να βουλιάζει. Κλείνουμε εδώ την περιγραφή της 23ης Φεβρουαρίου 2016 που ξεκίνησε από την παραμονή με αγρυπνία και με λιγα ζεστά λόγια στο ξημέρωμα της επετειακής μέρας ψηλά στο μοναστήρι της Παναχράντου στην Άνδρο για να καταλήξει στο τρισάγιο μνήμης και στον φόρο τιμής στον γαλήνιο Κάβο Ντόρο με το σύντομο σημείωμα της κόρης του χαμένου αρχιμάγειρα: «Γεια σας Είμαι η κόρη του μάγειρα από την Κάρυστο Σωκράτη Καπόλα.... Δεν ήρθα ποτέ στο μνημόσυνο, που κάνετε κάθε χρόνο, αν και καλέστηκα, γιατί δεν μπαίνω πια από τότε στο καράβι.... Βλέπετε εγώ είδα από το λιμεναρχείο της Καρύστου με κιάλια. .. Όλα... ακόμα και την ώρα που το πλοίο γύρισε ανάποδα... Αυτά... Δεν έμαθα ποτέ αν είδε που βρισκόταν ο αγαπημένος μου, ο λατρευτός μου πατέρας». "Εν Άνδρω"