ΘΕΟΣΚΕΠΑΣΤΗ ΑΝΔΡΟΥ: Η Παναγιά ...
Του Διαμαντή Μπασαντή   (Αναδημοσιύση παλαιότερης συζήτησης που έγινε με τον παπά-Μιχάλη τον εφημέριο της Θεοσκεπάστου – Εν Άνδρω) Εκεί που χάνεται η μνήμη του ανθρώπου αρχίζουν οι θρύλοι και οι παραδόσεις. Μπαίνει ο θρύλος και γεμίζει τα κενά. Με αυτή την φράση ξεκίνησε ο παπά-Μιχάλης την αφήγηση του για την Παναγία τη Θεοσκέπαστη.  Καθισμένοι στον Πλάτανο, το πιο παλιό καφενείο της Χώρας, ξεκινήσαμε μια κουβέντα για την ιστορία του ναού και για το πως κατέληξε να γίνει η Θεοσκέπαστη πολιούχος της Άνδρου και η μεγαλύτερη γιορτή του νησιού: -       Έχουμε δύο εικόνες. Η πρώτη εικόνα, η μικρή, είναι πολύ πριν τον 14ο αιώνα. Η δεύτερη εικόνα, η μεγάλη, είναι του 14ου αιώνα. Η πρώτη ίσως είναι από την εποχή της εικονομαχίας. Με αυτό τον τρόπο ξεκίνησε την αφήγηση τους ο παπάς. Και συνέχισε: Ο θρύλος λέει πως η εικόνα έφτασε στο νησί από την θάλασσα. Κάποιοι την έριξαν για να αποφύγει την καταστροφή της από τους εικονομάχους. Την είδαν από μακριά οι κάτοικοι σαν κάτι που λαμπύριζε πάνω στο νερό. Την μάζεψαν και την πήγαν σε ένα ναό της εποχής, τον Άγιο Αθανάσιο, που δεν σώζεται πια. Λέγεται πως η εικόνα ξαναβρέθηκε μετά από λίγες μέρες στο Παραπόρτι. Τι σημασία όμως έχει πως ήρθε η εικόνα. Σημασία έχει πως σε αυτό εδώ το μέρος που βγήκε η εικόνα έχτισαν έναν μικρό ναΐσκο. Ήταν έξω από τα τείχη της τότε πόλεως. Ο ναΐσκος χτίστηκε πάνω σε έναν βράχο που ορθώνεται πάνω από την θάλασσα 7 μέτρα. Η ανακαίνιση της εκκλησίας που έγινε πρόσφατα έδειξε πως πρέπει να έγινε τον 11ο αιώνα. -       Η χρονολόγηση ταιριάζει, συμπλήρωσα, με τα στοιχεία για την ανάκαμψη της Άνδρου και την επέκταση των ναών και των μοναστηριών της εποχής. Του άρεσε η παρατήρηση και ο παπά-Μιχάλης συνέχισε με ζήλο. -       Η πρώτη γραπτή ένδειξη που έχουμε είναι αυτή της δεύτερης ανακαίνισης που είναι του 1555. Τα στοιχεία στήριξης του κεντρικού κλίτους της βασιλικής άνευ τρούλου που κατασκευάστηκε τα έφεραν από καθολικό της Παλαιόπολης όπου υπήρχε μια πολύ παλαιότερη εκκλησία (ίσως του 6ου αιώνα) που είχε καταστραφεί. Η εκκλησία σκεπάστηκε τότε από πλάκες. -       Και αυτή η ημερομηνία ταιριάζει, σημείωσα, γιατί τότε έφευγαν οι Βενετοί από το νησί και άρχισαν να ανακατασκευάζονται οι ορθόδοξες εκκλησίες και τα μοναστήρια. Αλήθεια, τον ρώτησα, πότε έγινε η κεραμοσκεπή; -       Στα τέλη του 18ου αιώνα, απάντησε. Τα ξύλα ήρθαν με πλοίο. Όμως ο καπετάνιος άλλαξε την τιμή του εμπορεύματος και οι κάτοικοι είχαν δυσκολία να πληρώσουν. Τότε αυτός αποφάσισε να πουλήσει τα ξύλα στην Τήνο. Βγαίνοντας όμως στα ανοιχτά βρήκε καιρό και για να σώσει το πλοίο του πέταξε τα ξύλα στην θάλασσα. Το παράδοξο είναι πως τα ξύλα βγήκαν στον κάβο-Σταρά, απέναντι από την Χώρα. Οι κάτοικοι τα μάζεψαν και έφτιαξαν την κεραμοσκεπή. Από τότε η Παναγία η Οδηγήτρια ονομάστηκε Παναγία Θεοσκέπαστη. Η εκκλησία κάπου στον 19ο αιώνα άρχισε να γιορτάζεται μαζί με τον Ακάθιστο Ύμνο. Στις αρχές του 20ου αιώνα προστέθηκε ο πρόναος και τα καμπαναριά και πήρε την σημερινή μορφή της. Μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα ήταν ιδιωτική και ανήκε σε έναν κλάδο της οικογένειας Καΐρη.   -       Πάντως και η ημερομηνία αυτής της ανακαίνισης, τέλη 18ου αιώνα, παρατήρησα, ταιριάζει με την αρχή της ναυτιλίας στην Άνδρο. Και βεβαίως η αστική όψη που απέκτησε στις αρχές του 20ου αιώνα έχει να κάνει με την αστικοποίηση που επέφερε η ναυτιλιακή επέκταση της Άνδρου μεταξύ 1880 και 1920. Ο παπά-Μιχάλης εδώ πήρε νέα φόρα. -       Η εκκλησία έγινε πολιούχος της Χώρας κατά τον μεσοπόλεμο. Και μετά τον πόλεμο έγινε πολιούχος της Άνδρου κάτι που επικυρώθηκε με διάταγμα το 1978. -       Αυτά είναι τα διατάγματα και η επίσημη γιορτή, παρενέβην πάλι. Πως έγινε και έγινε κομμάτι της ψυχής του νησιού; Πως αναδείχθηκε σε μεγάλη γιορτή και πως απέκτησε μια διάσταση πολύ μεγαλύτερη από την ίδια την εκκλησία;   -       Ήταν πάντα μια εκκλησία στην άκρη της πόλης πάνω από την θάλασσα. Ήταν ανοικτή σε πλούσιους και φτωχούς. Άλλωστε είναι δίπλα στην φτωχογειτονιά της Χώρας. Η αγάπη του κόσμου μετέτρεψε μια απλή γιορτή σε μεγάλο πανηγύρι. Όμως το σημαντικότερο είναι πως αναδείχθηκε στην Παναγία των ναυτικών. Στην Παναγία των θαλασσινών. -       Είναι κάπως περίεργο αυτό, διέκοψα, γιατί έχουμε από την άλλη μεριά της Χώρας το περίφημο εκκλησάκι της Αγίας Θαλασσινής… -       Έχει δίκιο, απάντησε, αλλά ίσως γιατί ήταν ενοριακή εκκλησία και από εδώ πέρναγαν πριν φύγουν οι ναυτικοί εκείνα τα δύσκολα χρόνια ανάβοντας ένα κερί και παίρνοντας ένα αντίγραφο της εικόνα για να τους σκεπάζει στο ταξίδι. Ξέρεις η Παναγία για τους έλληνες και τους ανδριώτες είναι μεσίτρια μπροστά στο Θεό. Είναι μάνα κι αυτή. -       Τον άκουγα και σκεφτόμουν πως η εκκλησία είναι σαν ένα καράβι πάνω στη στεριά. Ακούς τα κύματα μαζί με την λειτουργία στην αυλή της. Ταξιδεύεις στον χρόνο ακούγοντας τον Ακάθιστο Ύμνο και των ήχο των κυμάτων. Εκεί ένα βράδυ Μεγάλης Παρασκευής, πριν χρόνια, ακουμπώντας μόνος στο παραπέτο της αυλής και ακούγοντας την θάλασσα και τα εγκώμια, ταξίδεψα πίσω στους μικρούς επιταφίους της δικής μου ζωής… Σαν να διάβασε τη σκέψη μου ο παπά-Μιχάλης προσέθεσε: -       Η Θεοσκέπαστη είναι μια πύλη στον χρόνο όπου συναντώνται το παρελθόν με το παρόν δίνοντας ελπίδα για το μέλλον… Κάθε τόπος έχει τους δικούς του ιερούς χώρους η Θεοσκέπαστη είναι ένας από τους κορυφαίους της Άνδρου…
Αποτυπώνοντας την Ελληνική Επα...
Η Έξοδος του Μεσολογγίου (1853), λάδι σε μουσαμά, 169 x 127 εκ. Όλοι "είδαμε" την έξοδο του Μεσολογγίου, από τις κορυφαίες στιγμές της Ελληνικής Επανάστασης μέσα από έναν κλασικό πίνακα του 19ου αιώνα. Πόσοι όμως ξέρουμε το όνομα του σπουδαίου ζωγράφου στον οποίο τον οφείλουμε; Πόσοι έχουμε ακούσει για τον Θεόδωρο Βρυζάκη;
Η τελευταία αναχώρηση του "Παν...
Από την χθεσινή αναχώρηση του πλοίου από τον Πειραιά (Για όσους αγαπούν τα καράβια, αυτά που ταξιδέψαμε, αλλά κι αυτά που επρόκειτο να ταξιδέψουμε… Εν Άνδρω) Το «Παναγία Τήνου» πρώην Άγιος Γεώργιος, που είχε μισοβυθιστεί πέρσι στο λιμάνι του Πειραιά ανελκύστηκε από την εταιρεία antipollutionπριν λίγο καιρό χτές σήκωσε άγκυρα γι το τελευταίο του ταξίδι στην Τουρκία όπου θα διαλυθεί και θα πουληθεί ως scrap.
Το πρώτο κρουαζιερόπλοιο στον ...
Η ομορφιά, η κομψότητα, το μεγαλείο και ο θρύλος, αποτυπώνονται σε μια σειρά από ασπρόμαυρες φωτογραφίες που αναδεικνύουν ένα πλοίο με τεράστια ιστορική αξία. Ο λόγος για το ατμόπλοιο "Prinzessin Victoria Luise" το πρώτο κρουαζιερόπλοιο στον κόσμο.
Οι Άγιοι Σαράντα στην κορυφή τ...
Οι Άγιοι Σαράντα στην κορυφή της Κουβάρας, στο πιο ψηλό σημείο της Άνδρου. Χτίστηκαν, σύμφωνα με υπολογισμούς, γύρω στο 500 μ.Χ. Από τις πρώτες εκκλησίες στην Άνδρο  Το πέτρινο κτίσμα μισοκατεστραμένο μέχρι που ανέλαβε σημαντικός οικονομικός παράγοντας να χορηγήσει τα χρήματα στην αρχαιολογία για να συντηρηθεί και να αναστυλωθεί το ξωκλήσι και να διασωθεί ο αρχαίος χώρος (φωτ. Εν Άνδρω). 
Σπονδή στη μνήμη των χαμένων ν...
Περασμένες 10 το βράδυ. Δύσκολο να βρεις να παρκάρεις στο σκοτεινό πάρκινγκ και στους δρόμους γύρω από το μοναστήρι της Παναχράντου όπου τελούνταν η Αγρυπνία στη μνήμη των ναυαγών του "Χρυσή Αυγή". Μετά το σκοτάδι του περιγύρου η είσοδος στο διακριτικά φωτισμένο εσωτερικό προαύλιο της Μονής μια στιγμή κατάνυξης και περισυλλογής. Όλοι οι προσερχόμενοι είναι στο καθολικό της Μονής όπου τελείται η Ακολουθία (φωτ. Εν Άνδρω). Στο ψαλτήρι πολλοί για τις προσευχές και τους βυζαντινούς ύμνους της βραδιάς (φωτ. Εν Άνδρω). Τριγύρω σιωπηλός κόσμος μέσα στο ημίφως της εκκλησιάς. Εντύπωση κάνει πως ανάμεσα τους οι νεώτερες ηλικίες δίνουν ένα μάλλον πλειοψηφικό παρόν (φωτ. Εν Άνδρω). Αυτή τη χρονιά αρκετοί ήταν και οι ιερείς του νησιού που παραβρέθηκαν και συνλειτούργησαν στην Αγρυπνία. Παρόντες ήταν ακόμα ο δήμαρχος και ο έπαρχος του νησιού (φωτ. Εν Άνδρω).  Ο πατήρ Αντώνιος, που έχασε τον πατέρα του στο ναυάγιο, χοροστάτησε και εκφώνησε και τον λόγο μνήμης της βραδιάς στη διάρκεια του μνημοσύνου για τους χαμένους ναυαγούς. Αίσθηση προκαλεσε πως μιλώντας για τον χαμένο πατέρα του αποκάλυψε πως βρήκε παρηγορία, δύναμη και στήριξη αυτός και η οικογένεια του από τον γέροντα Ευδόκιμο που στάθηκε δίπλα τους επί χρόνια, όπως και σε άλλες οικογένειες του νησιού, που γνώρισαν εκείνο το μοιραίο βράδυ την απώλεια και τον θάνατο (φωτ. Εν Άνδρω).  Ο γέροντας Ευδόκιμος στοχαστικός άκουγε την αναφορά και αντιφώνησε στο τέλος λέγοντας πως έκανε ότι θα έκανε κάθε πνευματικός πατέρας στα παιδιά του που γνώρισαν έτσι ξαφνικά την καταστροφή και τον θάνατο (φωτ. Εν Άνδρω).  Μοιάζει σαν ένα μικρό θαύμα κοιτάζοντας την φωτογραφία από την τράπεζα της Μονής στις 1:00 μετά τα μεσάνυχτα γεμάτη κόσμο. Ήταν δεκάδες αυτοί - που 34 χρόνια μετά το μεγάλο ναυάγιο που συγκλόνισε την Άνδρο - προσήλθαν στο μοναστήρι της Παναχράντου για μια Αγρυπνία 3-4 ωρών η οποία ολοκληρώθηκε μετά τα μεσάνυχτα. Και πολλοί εξ αυτών παρακάθησαν και στο δείπνο που ακολούθησε. Στο δείπνο ίσως έμοιναν κοντά 70 άτομα!!! Όμως αρκετοί έφυγαν νωρίτερα γιατί η επομένη μέρα ήταν εργάσιμος (φωτ. Εν Άνδρω). Σημείωση: Βλέποντας όλο αυτό τον κόσμο στην τράπεζα αργά τη νύχτα και έχοντας αντιμετωπίσει ακόμα και πρόβλημα πάρκινγκ νωρίτερα στους γύρω χώρους της Μονής, σκεφτήκαμε τις παρατηρήσεις όρισμένων καλοπροαίρετων αναγνωστών (ή και κακοπροαίρετων) πως το Εν Άνδρω ασχολείται περισσότερο του δέοντος με αυτό το μοναστήρι και αυτό τους "κουράζει" κλπ. Η αλήθεια είναι πως δεν ασχολούμαστε εμείς περισσότερο με αυτό το μοναστήρι. Αλλά αυτό το μοναστήρι ασχολείται περισσότερο με την κοινωνία και την Άνδρο. Εμείς έχουμε κατά καιρούς δημοσιεύσεις και για άλλα μοναστήρια (Αγία Ειρήνη, Αγία Μαρίνα, Αγία κλπ). Όμως το θέμα είναι πως το μοναστήρι της Παναχράντου είναι το πιο εξωστρεφές και εκείνο που ασχολείται συστηματικά με την κοινωνία της Άνδρου. Αλήθεια, ποιος εξακολουθεί να θυμάται μετά 34 ολόκληρα χρόνια ένα δραματικό κοινωνικό γεγονός για την Άνδρο όπως το ναυάγιο του "Χρυσή Αυγή"; Ποιο μοναστηρι έχει τόσο συνεχή παρέμβαση στην καθημερινότητα των γύρω χωριών και οικισμών (πίτες, χοιροσφάγια, επισκέψεις, γιορτές κλπ) όπως έχουν ο γέροντας Ευδόκιμος και η αδελφότητα της Παναχράντου; Η δράση τους και η συμμετοχή τους απλώνεται σε όλη την Άνδρο: από το Κόρθι μέχρι την Χώρα και όλα τα χωριά. Αλλά και στην Υδρούσα. Ήταν παρόντες στην Αγία όταν πέθανε η ηγουμένη ή στους Αγίους Σαράντα στην Κουβάρα όταν ήταν να ξεκινήσουν τα έργα αναστύλωσης τους μεταφέροντας και κόσμο για τον Εσπερινό που τέλεσαν. Ποιο ακόμα μοναστήρι έχει ορθάνοιτες τις θύρες του επί 12-14 ώρες καθημερινά για όλους; Ποιο μοναστήρι μερίμνησε να βρει ανθρώπους και να τους βοηθήσει με κάθε τρόπο για να το ιστορήσουν; Ποιο μοναστήρι αγκάλιασε επώνυμους και ανώνυμους όταν το επισκέπτονται χωρίς διακρίσεις και χωρίς προαπαιτούμενα; Φίλοι μου είναι η κοινωνική δράση, το κοινωνικό έργο και η κοινωνική παρουσία που στρέφει την προσοχή όλων μας προς την Πανάχραντο. Είναι οι άνθρωποι της που φέρνουν το μοναστήρι στο επίκεντρο της κοινωνίας μας. Γιατί από άποψη θρησκευτικής παρουσίας μάλλον δεν υπάρχει διαφορά όλα τα μοναστήρια επιτελούν αντίστοιχο έργο.  "Εν Άνδρω"  
Ο Στρόφιλας στις κορυφαίες αρχ...
  Ταξιδεύοντας στο μέλλον με τα καραβάκια της Ιστορίας μας. Στα βράχια του αρχαίου τείχους του οικισμού οι αρχαίοι κάτοικοι της Άνδρου πιν 6000 χρόνια σκάλισαν την ιστορία και τον πολιτισμό τους!!! Κάποιοι σήμερα δεν σέβονται 60 αιώνες ιστορίας και πολιτισμού του νησιού μας. Κάποιοι αδυνατούν να καταλάβουν πως ο Στρόφιλας μπορεί να αναδείξει την Άνδρο σε ιστορικό και τουριστικό πόλο διεθνώς (φωτ. Εν Άνδρω).
Το "μαρμαρωμένο" πλοίο και η έ...
Του Δημήτρη  Σταυρόπουλου   Το θρυλικό "Ατλαντίς"... (Αφιερωμένο σε όσους τους αρέσουν τα ωραία πλοία και οι ωραίες ιστορίες…) Στο λιμάνι του Λαυρίου, υπάρχει ένα «μαρμαρωμένο» πλοίο! Ένα βασιλοβάπορο, όνομα και πράγμα, που έχει ζήσει μεγαλεία και  δόξες, αλλά ταυτόχρονα έχει συνδέσει το όνομα του με την πρωτοφανή και ανεπανάληπτη κόντρα και έχθρα, που χώριζε επί πολλά χρόνια, τους δυο – ίσως - μεγαλύτερους Έλληνες εφοπλιστές: τον Αριστοτέλη Ωνάση και τον Σταύρο Νιάρχο.
Η Άνδρος αποχαιρέτισε τον Νίκο...
  Το αποχαιρετηστήριο χειροκρότημα για τον Νίκο Θεολόγου στο προαύλιο της Παναγίας από εκατοντάδες κατοίκους της Άνδρου (φωτ. Εν Άνδρω).  Μέσα σε κλίμα βαθιάς συγκίνησης και πένθους εκατοντάδες κάτοικοι της Άνδρου αποχαιρέτισαν σήμερα τον γιατρό Νίκο Θεολόγου στην εκκλησία της Παναγίας στην Χώρα. Την εξόδιο ακολουθία τέλεσαν η αδελφότητα της Μονής Παναχράντου και 7 ιερείς της Άνδρου. Στην τελετή χοροστάτησε ο ηγούμενος της Μονής γέροντας Ευδόκιμος.